وریز وجوهات
بسم الله الرحمن الرحيم قال الإمام الصادق عليه السلام: «مَن قَال فينا بَيتَ شعر بَني اللهُ له بَيتاً في الجنة» السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِيعُ للهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْحَسَنِ وَ...
چهارشنبه: 2/آبا/1397 (الأربعاء: 13/صفر/1440)

ب ـ احاديث شريفه

«لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ فِي الْإِسْلَامِ»؛[1]

 

﴿رُفِعَ عَنْ اُمَّتِي تِسْعَةٌ ... ﴾.[2]
«يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا، وَلَا تُنَفِّرُوا...».[3]
«بُعِثْتُ بِالْحَنَفِيَّةِ (بِالْحَنِیفِیَّةِ) السَّمْحَةِ».[4]

مطابق آنچه بيان گرديد، بناي شرع بر تسهيل و آساني است؛ پس، اين سؤال مطرح است كه چرا تكاليف دشوار ـ ‎كه به بذل مال و جان نياز دارد‎ ـ در شرع بسيار است؟

در پاسخ بايد گفت: اگرچه بذل جان و فداكاري آسان نبوده و بذل اموال نيز بر كساني كه از خصلت سخاوت محروم‎اند و از همدردي با همنوع، لذّت نبرده و آن را پرداخت غرامت و ضرر مي‎پندارند، دشوار است؛ امّا براي تحصيل مقاصد مهم و يا دفع مفاسد بزرگ، تحمّل اين زحمات، گوارا و موافق با فطرت است و وقتي اين تكاليف به نوع بشر عرضه شود، همه با صرف‌نظر از توجّه به خود، انجام آن را لازم و از اصول و نواميس كمال و بقاي نظام اجتماع مي‎دانند. اين‌گونه تكاليف، خلاف يُسر و آساني نيست؛ بلكه تأمين‌كننده آن نيز است.

درضمن آيات راجع به روزه ماه رمضان، اين جهت سهولت دين اعلان گرديده و نشانگر آن است كه در تشريع روزه هم اين موضوع رعايت شده است.

 

روزه بر نفوس معتاد به صرف غذا سخت بوده و به نوعي، رياضت است؛ چرا كه مانند هر رژيم تربيتي ديگر، با هواي‌نفس انسان سازگار نيست؛ ولي اين ناسازگاري مثل ناسازگاري دارو با اشتهاي بيمار است و قبول‌نكردن ذائقه و تنفّر مزاج بيمار، به‌واسطه طعم داروست؛ ولي فطرت، وجدان و عقل بيمار، خوردن اين دارو را پذيرفته و تحمّل زحمت آن را لازم مي‎داند و سر باز زدن از خوردن آن را ناپسند و نابخردي مي‎شمارد؛ به‌طوري‌كه اگر بيمار از خوردن آن دارو خودداري كند، پرستار ـ ‎كه عقل و فطرتش پابرجاست‎ ـ آن را به‌زور به او مي‎خوراند.

امّا اگر دارويي زيان‎آور بود، نبايد آن را به بيمار خورانيد و يا اگر خوردن آن دارو، ناراحت‌كننده است، ولي قابل تبديل به داروي ديگر مي‎باشد، پزشك حاذق آن را به داروي ديگر تبديل مي‎نمايد و يا اگر تغيير زمان آن، مصلحت مهمّي داشت، وقت آن را تغيير مي‎دهد.

خداوند متعال درضمن بيان احكام روزه، دستور فرموده است كه مسافر و بيمار در وقت ديگر ـ ‎كه اين دو عذر را ندارند ـ روزه بگيرند. سپس مي‎فرمايد:

﴿يُرِيدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ﴾؛[5]

«خدا برای شما آساني مي‎خواهد».

 

خداوند در روزه نيز، سخت‎گيري و دشواري نخواسته و به‌طوركلّي هدف تكاليف، تنگ‎گرفتن بر مردم و به دشواري انداختن آنان نيست؛ بلكه خدا نسبت به بندگانش رئوف و مهربان است؛ آساني امور آنها را مي‎خواهد و سخت‎گيري بر آنان را اراده نفرموده است.

اگرچه اصل مذكور، درضمن احكام روزه بيان شده، امّا اصلي كلّي است كه در تمام موارد ديگر هم منظور شده و تذكّر آن درضمن احكام روزه، به اين دليل است كه: بسا بعضي نادانان و ناپختگان گمان كنند كه در تشريع روزه بر مكلّفين سخت‎گيري شده است و ازاين‌رو خداوند براي دفع اين توهّم فرموده است:

﴿يُريدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ﴾[6]

بي‌شك اگر مراد خداوند از روزه به دشواري افكندن بندگان بود، از بيمار و مسافر و پيران سالخورده، وجوب آن برداشته نمي‎شد.

پس، اي برادر مسلمان! سپاس خداي را به‌جا آور و نعمت اسلام را قدر بدان و در ماه رمضان، فرمان او را به جان و دل پذيرا شو!

مبادا كه از آمرزش خدا در اين ماه محروم بماني:

«فَإِنِّ الشَّقِیَّ مَنْ حَرُمَ غُفْرَانَ اللهِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِيمِ»[7]

 

مبادا بدون عذر شرعي روزه‎ات را افطار كني و با امر الهي در اين ماه عزيز مخالفت كرده و معصيت نمايي و مشمول اين حديث شريف گردي:

«مَنْ أَفْطَرَ يَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ خَرَجَ رُوحُ الْإِيمَانِ مِنْهُ»؛[8]

«كسي كه روزي از ماه رمضان را [بدون عذر] افطار كند، روح ايمان از او بيرون خواهد رفت».

 

 

[1]. صدوق، معانی‌الاخبار، ص281؛ ابن ابی‌جمهور احسائی، عوالی‌اللئالی، ج1، ص220؛ حر عاملی، وسائل‌الشیعه، ج26، ص14. «زیان و زیان‌رساندن در اسلام نیست».

[2]. صدوق، التوحید، ص353؛ همو، الخصال، ص417؛ مجلسی، بحارالانوار، ج2، ص280؛ ج5، ص303؛ ج22، ص443؛ ج55، ص325؛ ج108، ص71. «از امت من نه چيز برداشته شده...».

[3]. احمد بن‌ حنبل، مسند، ج4، ص417؛ بخاری، صحیح، ج1، ص25؛ ابن ابی‌جمهور احسائی، عوالی‌اللئالی، ج1، ص381.‌ «آسان بگيريد و سخت نگيريد و گشاده‌رویی کنید و خشونت نکنید...».

[4]. متقی هندی، کنزالعمال، ج11، ص 445؛ فیض کاشانی، الوافي، ج6، ص69؛ مجلسی، بحارالانوار، ج30، ص548. «مبعوث شدم به دين خالص آسان».

[5]. بقره، 185.

[6]. بقره، 185.

[7]. صدوق، الامالی، ص154؛ همو، عیون اخبارالرضا×، ج2، ص265؛ ابن‌طاووس، اقبال‌الاعمال، ج1، ص26. «پس شقي و بدبخت کسي است که در اين ماه باعظمت (ماه رمضان) از غفران و بخشش الهي محروم شود».

[8]. صدوق، ثواب‌الاعمال، ص236؛ همو، من لا یحضره الفقیه، ج2، ص118؛ حر عاملی، وسائل‌الشیعه، ج10، ص246، 251؛ فیض کاشانی، الوافي، ج7، ص41.

موضوع: 
نويسنده: 
کليد واژه: