وریز وجوهات
همزمان با فرارسیدن موسم حج و عزیمت حجاج بیت الله الحرام به سرزمین وحی، بعثه دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی) در مدینه منوره آغاز به کار کرد. حجاج محترم می توانند به منظور طرح سوالات شرعی خود و آگاهی از مناسک و کیفیت...
دوشنبه: 30 / 05 / 1396 ( )

11ـ صبر و شكيبايی امام‌حسين‌(علیه‌السلام)

اين صفت از اصول اخلاق حميده و ملكات پسنديده است و آيات شريفه و احاديث در فضيلت آن بسيار است، و در بيش از هفتاد موضع در قرآن مذكور است. ازجمله اين آيات است:

﴿إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِساب‏‌ٍ﴾؛[1]
﴿وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾؛[2]
﴿وَاصْبِرُوا إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرِينَ﴾؛[3]
﴿وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا﴾؛[4]

 

﴿اِصْبِرُوا وَ صَابِرُوا﴾؛[5]
﴿وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ﴾؛[6]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرِينَ﴾.[7]

و از روايات، اين حديث معروف و معتبر كافي است:

«اَلصَّبْرُ مِنَ الْإِيمَانِ كَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ لَا خَيْرَ فِي جَسَدٍ لَا رَأْسَ مَعَهُ، وَلَا فِي إِيمَانٍ لَا صَبْرَ مَعَهُ»؛[8]

از حضرت اميرالمؤمنين‌(علیه‌السلام)  نيز روايت است:

«إِطْرَحْ عَنْكَ وَارِدَاتِ الْهُمُومِ بِعَزَائِمِ الصَّبْرِ، وَحُسْنِ اليَقينِ».[9]

و از حضرت امام حسن مجتبي‌(علیه‌السلام)  در حديث است كه فرمود:

«آزمايش كرديم، و آزمايش‌كنندگان آزمايش كردند، نديديم چيزي را كه وجودش سودمندتر و عدمش زيان‌بارتر باشد از صبر. با صبر همه امور مداوا مي‎شود، و صبر به‌غير خود مداوا نمي‎شود».[10]

 

راجع به فضيلت صبر و تعريف و مراتب و درجات و اقسام آن، مراجعه به كتاب‌هاي حديث و اخلاق مانند بحارالأنوار، المحجّة‌البيضاء، جامع‌السّعادات و معراج‌السّعاده مفيد و سودمند است.

راغب در مفردات‌القرآن مي‎گويد:

اَلصَّبْرُ حَبْسُ النَّفْسِ عَلَی مَا يَقْتَضِيهِ العَقْلُ وَالشَّرْعُ أَوْ عَمَّا يَقْتَضِيَانِ حَبْسَهَا عَنْهُ؛[11]

صبر، واداركردن نفس است بر آنچه که عقل و شرع مي‌خواهد، يا حبس و بازداشتن نفس است از آنچه که عقل و شرع بازداشتن نفس را از آن لازم مي‎شمارند.

از آيات و روايات، علاوه بر آنكه بلندي مقام و رتبه صابران معلوم مي‎گردد، دانسته مي‎شود كه صبر، كليد بركات و مقدمه نيل به تمام مقامات معنوي و شرط توفيق در هر كار و كسب هر فضيلت است.

حسين‌(علیه‌السلام)  در مقام صبر امتحاني داد كه دوست و دشمن از آن در شگفتي شدند، بلكه فرشتگان آسمان (برحسب فقره زيارت ناحيه مقدسه: «وَلَقَدْ عَجَبَتْ مِنْ صَبْرِكَ مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ»[12] نيز از آن صبر و شكيبايي در تعجّب ماندند، و ظهور اين فضيلت از آن حضرت به ‌نوعي شد كه سخن از صبر و خويشتن‌داري آن امام شهيد‌(علیه‌السلام)  از توضيح واضحات است مع‌ذلك از جهت فايده اخلاقي چند قسم از اقسام عالي صبر را بيان مي‎كنيم و سپس موقف عظيم و بي‎نظير آن حضرت را در هريك نشان مي‎دهيم:

 

[1]. زمر، 10. «به‌درستی‌که صبرکنندگان را به‌صورت کامل و بدون حساب پاداش خواهد داد».

[2]. نحل، 96. «به‌درستی‌که اجری که به صبرکنندگان می‌دهیم، بسیار بهتر از عملی است که انجام داده‌اند».

[3]. انفال، 46. «و صبور باشید که خداوند با صبرکنندگان است».

[4]. سجده، 24. «و برخی از آنها (بنی‌اسرائیل) را امام و پیشوایانی قرار دادیم که خلق را به امر ما هدایت کنند، به‌خاطر اینکه (در راه حق) صبر کردند».

[5]. آل‌عمران، 200. «صبور باشید و یکدیگر را به صبر سفارش کنید».

[6]. مريم، 65. «و در راه بندگی او صبر کن».

[7]. بقره، 153. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از صبر و نماز یاری بجویید، به‌درستی‌که خداوند با صبرکنندگان است».

[8]. طبرسی، مشکاة‌الانوار، ص61؛ حلوانی، نزهة‌الناظر، ص51؛ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج18، ص232؛ سید رضی، خصائص‌الائمه، ص94؛ فتال نیشابوری، روضةالواعظین، ص422. «جايگاه صبر از ايمان همانند سر از بدن است. جسدي که سر ندارد در آن خيري نيست و ايماني هم که همراه با صبر و شکيبايي نباشد فايده‌اي ندارد».

[9]. نهج‌البلاغه، نامه31 (ج3، ص55)؛ ابن‌شعبه حرانی، تحف‌العقول، ص83؛‌ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج1، ص324. «غم و اندوه‌ها که بر تو روي آورده به‌وسيلة صبر و شکيبايي و يقين زيبا آنها را از خود دور کن».

[10]. ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج1، ص319.

[11]. راغب اصفهاني، مفردات، ص273.

[12]. و به‌راستي از صبر و استقامّت تو ملائكه آسمان به شگفت آمده‎اند.

نويسنده: