وریز وجوهات
  ابوالقاسم عبدالعظيم بن عبدالله بن علي بن الحسن بن زيد بن السبط الاكبر الامام ابي محمد الحسن المجتبي عليه‌الصلوة و السلام یكي از اعاظم ذرّيه‌ی رسول و فرزندان مرتضي و بتول صلوات الله عليهم‌ اجمعين و از شخصيت‎ها و معاريف علماي اهل‎بيت و...
پنجشنبه: 22/آذر/1397 (الخميس: 4/ربيع الثاني/1440)

3. ملاحظه تفسیر آیه با آیات دیگر

در اينجا لازم به تذكّر است كه استثنا بر اين چهار وجه، يا منقطع است يا متصل، اگر منقطع باشد معنا اين مى‌شود كه مودّت في‌القربى اجر نيست، كه در اين صورت «الّا» به معناى «لكن» مى‌شود.

و اگر متصل و حقيقى باشد كه فقط بنا به تفسير اوّل و دوم و چهارم صحيح است و معنايش اين است كه مودّت في‌القربى براى من مانند اجر است، اجرى كه سود آن براى اجردهنده است نه گيرنده.[1]

 

چنانچه اين آيه هم بر همين معنا دلالت دارد:

﴿قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ﴾؛[2]

«بگو آنچه را از اجر از شما مى‌خواهم پس آن براى خودتان است».

چون ثواب مودّت قربى نيز به خودشان عايد مى‌شود.

و اين عيناً مثل همان توصيه طبيب است به عمل به دستور و نسخه؛ زيرا مودّت قربى از اركان بزرگ اسلام و مراجعه به آنها و پيروى و اطاعت از آنها، سبب استقامت بر امر دين و آشنايى به معارف و علوم اسلام، و مانع از انحراف از صراط مستقيم است، و اين لطف بيانى است در اين موارد، براى اينكه مخاطب اشتياقش زياد شود؛ مانند آيه:

﴿مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضاً حَسَناً﴾[3]

«کیست که به خدا قرض نیکویی دهد».

بنابراين، اين به هر معنايى كه تفسير شود و به‌خصوص به تفسير صحيح كه همان مودّت عترت پيغمبر(ص) است، هيچ ناسازگارى با آياتى مثل ﴿قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ﴾[4] ندارد.

 

و مثل اينكه در خود دعا نيز به دفع توهم تنافى عنايت شده است؛ زيرا بلافاصله پس از جمله: «ثُمَّ جَعَلْتَ أَجْرَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَآلِهِ مَوَدَّتَهُمْ فِي كِتَابِكَ، فَقُلْتَ: ﴿قُلْ لَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبىٰ﴾[5] مى‌فرمايد:

«وَقُلْتَ: ﴿مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ﴾[6] وَقُلْتَ: ﴿قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ‏ مِنْ‏ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى‏ رَبِّهِ سَبِيلاً﴾،[7] فَكَانُوا هُمُ السَّبِيلَ إِلَيْكَ وَالْمَسْلَكَ إِلَى رِضْوَانِكَ»؛

«پس قرار دادى اجر محمّد(ص) را مودّت اهل‌بيت او در قرآن و فرمودی: بگو: نمى‌خواهم از شما اجرى را، مگر مودّت قربى و عترتم را و فرمودى: آنچه را از شما به‌عنوان مزد سؤال مى‌كنم، آن از براى شماست؛ و فرمودى: سؤال نمى‌كنم بر تبليغ رسالت از شما مزدى را، مگر كسى را كه بخواهد بگيرد به‌سوى خدا راهى را (راه ولايت و مودّت اهل‌بيت) پس اهل‌بيت مى‌باشند راه به‌سوى تو، و محل سلوك به‌سوى خشنودی تو».

 

آيا اگر ايرادكننده در همين دعاى ندبه دقت مى‌كرد، جايى براى ايرادى كه كرده مى‌ديد؟ و آيا مع‌ذلك احتمال منافات مى‌داد؟ انصافاً اين حقيقت از دعا كه استشهاد به قرآن است نكته علمى و جالبى را متضمن است و لطف تعبيرات آيات را نشان مى‌دهد، و اين معنا را مى‌پروراند كه اجر رسالت، مودّت عترت است و سودش براى خود مردم است و مانند اجرها و مزدهايى كه سودش را مزدگيرنده مى‌برد نيست و ديگر آنكه مودّت عترت، راه خداست و از كسانى خواسته مى‌شود كه بخواهند سالك راه خدا شوند.

فخررازى در تفسير خود، پس از مطالبى كه در اين زمينه دارد، مى‌گويد: ﴿إِلَّاالْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبىٰ﴾ از باب قول شاعر است:

وَلَا عَيْبَ فيهِمْ غَيْرَ أَنَّ سُيُوفَهُمْ          بِهَا مِنْ قِرَاعِ الدَّارِعِينَ فُلُولُ

و عيبى نيست در ايشان غير از اينكه شمشيرهايشان ازبس به زره‌پوشان خورده، خرد شده است.

پس معناى آيه اين مى‌شود كه: من طلب نمى‌كنم از اجر مگر اين را و اين درحقيقت اجر نيست. [8]

 
[1]. حضرت مستطاب آيت‌الله العظمى آقاى حاج سيّد‌ محمّدرضا گلپايگانىرحمه‌الله، به مناسبتى، در اين مورد بيان لطيفى فرمودند، كه خلاصه آن اين است: مفهوم آيه، مثل اين است كه طبيب بسيار حاذق عارف به امراض و معالجات، به بيماران خود بگويد: من از شما مزد و حق‌الطبابه (ويزيت) نمى‌خواهم، مزد من و ويزيت من اين است كه شما به نسخه و دستورى كه مى‌دهم، عمل كنيد.
[2]. سبأ، 47.
[3]. بقره، 245.
[4] . فرقان، 57.
[5] . شوری، 23.
[6] . سبأ، 47.
[7]. فرقان، 57.
[8].  فخر رازی، التفسیرالکبیر، ج27، ص594.
موضوع: 
نويسنده: