وریز وجوهات
بسمه تعالی إنا لله و انا الیه راجعون رحلت عالم ربّانی، ادیب فرزانه و استاد محقّق حجة الاسلام و المسلمین آقای حاج سیدهاشم هاشمی گلپایگانی رحمة الله علیه موجب تأسف و تاثر گردید. این مصیبت را به خاندان معظم آیة الله العظمی مرحوم آقاسید جمال...
دوشنبه: 7/مهر/1399 (الاثنين: 10/صفر/1442)

دانشمندان اسلامى همواره به روايات مربوط به حضرت مهدى(ع) اهتمامى خاص داشته و در استخراج و تحقيق و رساندن آنها به جامعه و محكم‌كردن ايمانِ به آنها در قلوب مردم، سعى‌وتلاش فراوان

 

داشته‌اند. ازاين‌رو علاوه‌بر آوردن اين روايات در كتب «سُنن» و «مَسانيد» و «جوامع» و غيره، كتاب‌هاى روايى مستقل و مجموعه‌هاى احاديث خاصّ در اين‌ زمينه فراوان نگاشته‌اند.

از آن ميان، ما به افزون از سى كتاب كه به شكل مستقلّ، به كوشش بزرگان اهل‌سنّت دراين‌باره تأليف شده است، آگاهى يافتيم كه به‌عنوان نمونه مى‌توان از كتاب‌هاى البيان في اخبار صاحب‌الزمان و القول‌المختصر في علامات المهدى‌المنتظر(ع) و عقدالدرر و العرف‌الوردى و ... نام برد. اين كتاب‌ها و نظاير آنها، كمترين چيزى را كه اثبات مى‌كنند، اين است كه «باورداشتِ مهدويت» باورى اسلامى است كه اساس آن به كتاب و سنّت نبوى (ص) برمى‌گردد و همه پيشينيان و صحابه و تابعين به آن اعتقاد داشته‌اند و اختصاصى به مذهبى خاصّ از مذاهب مختلف مسلمين ندارد.

اينكه خود اين عقيده، يكى از دلايل قطعى بر پايان‌يافتن سلسله پيامبران الهى به وجود شريف پيامبر گرامى اسلام «حضرت محمّد (ص)» است و اينكه آيين او هرگز نسخ نخواهد گشت و اينكه حضرت مهدى(ع) ـ چنان‌كه در كتاب «المهدى» از «سنن ابي‌داود» آمده و احاديث صحيحه متعدّدى به آن تصريح دارند ـ دوازدهمين جانشين اوست، آخرين نفر از

 

جانشينانى است كه رسول گرامى اسلام (ص) امّت خويش را به آمدن يكايك آنان بشارت بخشيده است و اين بشارات همگى در احاديث گوناگونى كه با سندهاى فراوان در مسند احمد بن حنبل و صحيح‌البخارى و صحيح مسلم و غير آنها نقل شده است، مورد اعتراف همگان است.

هركس بخواهد به ميزان قوّت و اعتبار آنچه كه مدرك و مستند مسلمانان در «عقيده به مهدويت» قرار گرفته، آگاهى يابد و كثرت روايات اين باب، و فراوانى مؤلّفين و جمع‌آورندگان آنها را دريابد، و شهرت اين روايات در بين انديشمندان و دانشمندان اسلامى را غيرقابل‌انكار ببيند، بايد به كتاب‌هاى «جوامع»، «سنن»، «مسانيد» و كتاب‌هاى «تفسير»، «تاريخ»، «رجال»، «فرهنگ‌نامه‌ها»، «لغت‌نامه‌ها» و غير آن مراجعه نمايد، تا بفهمد كه برشمردن همه اين احاديث و كتاب‌هاى مربوطه كارى بسيار دشوار است.

ما در اين مختصر، تنها درباره يكى از اين كتاب‌ها كه پيرامون اين موضوع نگاشته شده، سخن مى‌گوييم و به‌عنوان نمونه‌اى از اين‌گونه تأليفات و به‌عنوان دليلى بر بسيارىِ چشمگير اين مطالب در كتاب‌هاى ديگر، به ‌بررسى آنچه در اين كتاب آمده است، مى‌پردازيم. اين كتاب البرهان في علامات مهدى آخرالزمان(ع)[1] نام دارد.

 

امّا كتاب و مؤلّف آن، هر دو بى‌نياز از تعريف هستند؛ زيرا خود كتاب از كتاب‌هاى مشهور و معروف است كه نسخه خطّى آن در چندين كتابخانه بزرگ موجود است و اخيراً چاپ جديدى از اين كتاب با استفاده از تصويربردارى از نسخه خطّى موجود در كتابخانه مسجدالحرام در مكّه مكرّمه عرضه شده است و ما خود نيز، نسخه خطّى ديگرى از آن را كه در كتابخانه مسجد اعظم قم ـ از يادگارهاى مرحوم مغفور آيت‌الله العظمى بروجردى ـ حفظ و نگهدارى مى‌شود، مشاهده كرده‌ايم.

مؤلّف اين كتاب، عالم بزرگ و محدث مشهور «على بن حسام‌الدين بن عبدالملك المتقى الشاذلى المدينىّ الهندى» متوفى به سال 977 هجرى قمرى است. وى نويسنده‌اى معروف است و شرح‌حالش در كتاب‌هايى كه پيرامون زندگى نامه‌هاى علما و بزرگان اهل‌سنّت نگاشته شده است، موجود است. چنان‌كه در مقدمه و نسخه چاپ‌شده همين كتاب نيز شرح زندگانى و آثار و مقامات او درج گرديده است.

برخى از آنچه در اين كتاب آمده و برآنيم تا آگاهى مختصرى نسبت به آن پيدا كنيم، عبارتند از: اسامى آن دسته از مشايخ و راويان و صاحبان كتاب‌هاى «جوامع»، «سنن» و «مسانيد» كه احاديث مربوط به «عقيده به مهدويت» را در كتاب‌هاى خويش روايت كرده‌اند، و مؤلّف اين كتاب نيز روايات وارده را از ايشان نقل كرده است و نيز اسامى

 

گروهى از علماى مشهور و تابعينى[2] كه پس از عهد پيامبر (ص) اين احاديث و اخبار را روايت كرده‌اند و نيز اسامى گروهى از صحابه كه خود، بدون‌واسطه از رسول‌الله (ص) نقل حديث كرده‌اند.

 
[1]. اين كتاب كه متأسفانه تاكنون به فارسى ترجمه نشده است، داراى ابواب مختلف است كه در هر باب مجموعه‌اى از مشهورترين و معتبرترين روايات اهل‌سنّت، درباره حضرت مهدى(ع) و خصوصيات آن حضرت و نشانه‌هاى ظهور ايشان جمع‌آورى شده است.
[2]. تابعين به كسانى گفته مى‌شود كه زمان پيامبر (ص) را درك نكرده‌اند؛ لكن با اصحاب و ياران نزديك پيامبر (ص) كه پس از پيامبر (ص) مى‌زيسته‌اند، همنشينى و مصاحبت داشته و از آنان نقل روايت نموده‌اند.
نويسنده: