وریز وجوهات
شب‌هاي مسجدالحرام در دنيا هيچ مجلس شب نشيني سالم و شب زنده‎داري و انس و سير در عوالم روحاني مثل شب زنده‎داري در مسجدالحرام كه لذت بخش و آرام ساز روح باشد وجود ندارد. هر چه انسان نگاه مي‎كند و هرچه مي‎بيند روحانيت و مظاهر بيداري وجدان و سير و...
دوشنبه: 3 / 07 / 1396 ( )

موقف حساس و بلند علمی حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام)

در اين موضوع نيز بايد راه اختصار را پيش بگيريم چون مشروح آن در يك سخنراني و يك مقاله و ده و صد مقاله و سخنراني هم امكان ندارد. اخيراً‌ يكي از دانشمندان به نام استاد اسد حيدر كتابي پيرامون شخصيت امام جعفر صادق(علیه‌السلام) و علوم و فضايل آن حضرت نوشته است كه تا جلد پنجم آن به نظر حقير رسيده است،  هم چنين دانشمندان ديگر مانند استاد ابوزهره استاد جامع الازهر در اين موضوع، كتاب‌ها نوشته‌اند و در هزارها كتاب و مصادر و مآخذ اسلامي به مقامات بلند علمي، و آراي آن حضرت در رشته‌هاي مختلف علوم به‌طور تفصيل يا اجمال اشاره شده است.

 

امام جعفر صادق(علیه‌السلام) مدرسه‌اي افتتاح فرمود كه تا آن عصر در اسلام بي‌سابقه بود، و پس از آن عصر نيز نظير آن ديده نشد.

شاگردان آن حضرت، رشته‌هاي مختلف علم، مانند كلام، مناظره، الهيات، فقه، تفسير، حديث، ادب، علوم طبيعي، شيمي، منافع‌الاعضا و رشته‌هاي ديگر را از مكتب آن حضرت فرا مي‌گرفتند. و اين مكتب آن حضرت بود كه بزرگ‌ترين علماي علوم قرآن و فقه و كلام و شيمي و غيره را به دنيا تحويل داد و افرادي مانند محمد بن مسلم، زراره، هشام، ابان بن تغلب، ابوحنيفه، مالك بن انس هم از شاگردان آن حضرت بودند. ابن‌عقده كه از مشاهير علماي اسلام است و در علم رجال، متبحر است چهار هزار نفر از شاگردان حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) را به نام در يك كتاب جمع‌آوري كرده، و از هركدام در يك موضوع علمي و اسلامي از آن حضرت كلام و حديثي نقل كرده است. وقتي در مسجد كوفه احصاء شد چهارصد نفر از آن حضرت نقل علم و حديث مي‌كردند. كتاب توحيد مفضل، و رساله‌ اهليلجه، و مباحثات آن حضرت با رؤسا و سران زنادقه و ملاحده، و مادييّن همه موجود است و اطلاع و علم وسيع آن حضرت را از طب و تشريح و خواص اشياء ثابت مي‌كند.

فقه شيعه كه متضمن هزارها مادّه‌ قانوني و تعليمي، و برنامه عملي و اخلاقي اسلام است در بيشتر و بلكه تقريباً در تمام موارد مديون علوم بي‌پايان امام‌صادق(علیه‌السلام)  است.

 

در مثل احكام حج كه يكي از بزرگ‌ترين فرائض اسلام و متضمّن فلسفه‌هاي عالي و باارج است دنياي اسلام از درياي علوم امام‌صادق(علیه‌السلام) مستفيض است و به قول ابوحنيفه همه عائله امام جعفر صادق‌اند،[1] و حديثي در صحيح مسلم از كتب اهل‌سنّت از آن حضرت روايت شده است كه مأخذ حدود چهارصد مادّه راجع به احكام حجّ ‌است[2] كه اهل‌سنّت از آن پيروي مي‌نمايند.

براي هركس تاريخ را مطالعه كند قطع حاصل مي‌شود كه امامصادق(علیه‌السلام) از علوم غيب آگاه بوده است؛ حتي ابن‌خلدون كه از فلاسفه‌ مشهور و علماي علم‌الاجتماع است بااينكه به‌واسطه دوري منطقه و وضع سياسي محيط از علوم و فضايل اهل‌بيت(علیهم‌السلام) اطّلاع كافي نداشته است در فصلي كه در كتاب خود راجع به امكان اطلاع بشر بر علم غيب بحث مي‌كند از امام‌صادق(علیه‌السلام) نام مي‌برد و مي‌گويد (قريب به اين مضمون): عجيب نيست شخصي مثل جعفر بن محمد با آن مقام و منزلت و صفاي باطن از علم غيب با اطلاع باشد.[3]

منصور خليفه‌ عباسي بااينكه وجود امام جعفر صادق(علیه‌السلام) را منافي با مقاصد سياسي خود مي‌دانست و از توسعه مكتب آن حضرت

 

جلوگيري مي‌كرد، بنا به نقل يعقوبي موّرخ،[4] آن حضرت را عالم اهل بيت و از وارثان علم كتاب و برگزيدگان خدا و كساني كه خدا در اين آيه ياد كرده است مي‌دانست:

(ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا).[5]

نكته‌اي كه در اينجا تذكرش لازم است اين است كه علت اينكه حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) در بين ائمه(علیهم‌السلام)  در اين حدّ موفق به نشر علوم اسلام و معارف قرآن گرديد كه حتي به اين مناسبت مذهب شيعه كه همان اسلام خالص است به نام آن حضرت معروف و جعفري ناميده شد اين بود كه اوضاع و احوال سياسي زمان آن حضرت اين فرصت را به ايشان داد؛ زيرا عصر آن حضرت، عصر ضعف بني‌اميه و قيام مردم عليه حكومت آنها بود و حكومت بني‌عباس هم اگرچه تأسيس شد اما در آغاز كار، قدرت اِعمال سياست روي مدارس و مجالس علمي و معارف اسلامي نداشت، و براي عشاق علمي و دانش‌پژوهان آزادي، فرصتي پيدا شد كه بتوانند عميقانه علوم اسلام را بررسي و مطالعه كنند؛ از اين جهت از اطراف و اكناف براي كسب علم از حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) به آن حضرت روي آوردند و حضرت در اين

 

فرصت توانستند معارف اسلام و حقايقي را كه تا آن زمان مخفي مانده بود آشکار و در اختيار مردم بگذارند.

مع‌ذلك از سایر ائمه(علیهم‌السلام) نيز علوم بسيار و احاديث باقي‌مانده است و مثل نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه از ممتازترين ثروت‌هاي علمي اسلامي به‌شمار مي‌رود.

 

[1]. صدوق، من ‌لا یحضره ‌الفقیه، ج2، ص519.

[2]. مسلم نیشابوری، صحیح، ج4، ص38 – 43.

[3]. ابن‌خلدون، تاریخ «مقدمه»، ج1، ص334.

[4]. يعقوبى، تاريخ،‏ ج‏2، ص383.

[5]. فاطر، 32. «سپس اين كتاب (آسمانى) را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم‏».

نويسنده: