وریز وجوهات
روز یکشنبه 17 جمادی الأولی 1439 هـ.ق، مدیرکل و معاونان کمیته امداد استان قم با حضور در بیت مرجع عالیقدر آیة الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله الوارف، از توصیه‌های معظّم‌له بهره‌مند شدند. در ابتدای این دیدار، آقای میر شکار مدیر کل کمیته امداد استان...
شنبه: 5/اسف/1396 (السبت: 8/جمادى الآخر/1439)

موقف حساس و بلند علمی حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام)

در اين موضوع نيز بايد راه اختصار را پيش بگيريم چون مشروح آن در يك سخنراني و يك مقاله و ده و صد مقاله و سخنراني هم امكان ندارد. اخيراً‌ يكي از دانشمندان به نام استاد اسد حيدر كتابي پيرامون شخصيت امام جعفر صادق(علیه‌السلام) و علوم و فضايل آن حضرت نوشته است كه تا جلد پنجم آن به نظر حقير رسيده است،  هم چنين دانشمندان ديگر مانند استاد ابوزهره استاد جامع الازهر در اين موضوع، كتاب‌ها نوشته‌اند و در هزارها كتاب و مصادر و مآخذ اسلامي به مقامات بلند علمي، و آراي آن حضرت در رشته‌هاي مختلف علوم به‌طور تفصيل يا اجمال اشاره شده است.

 

امام جعفر صادق(علیه‌السلام) مدرسه‌اي افتتاح فرمود كه تا آن عصر در اسلام بي‌سابقه بود، و پس از آن عصر نيز نظير آن ديده نشد.

شاگردان آن حضرت، رشته‌هاي مختلف علم، مانند كلام، مناظره، الهيات، فقه، تفسير، حديث، ادب، علوم طبيعي، شيمي، منافع‌الاعضا و رشته‌هاي ديگر را از مكتب آن حضرت فرا مي‌گرفتند. و اين مكتب آن حضرت بود كه بزرگ‌ترين علماي علوم قرآن و فقه و كلام و شيمي و غيره را به دنيا تحويل داد و افرادي مانند محمد بن مسلم، زراره، هشام، ابان بن تغلب، ابوحنيفه، مالك بن انس هم از شاگردان آن حضرت بودند. ابن‌عقده كه از مشاهير علماي اسلام است و در علم رجال، متبحر است چهار هزار نفر از شاگردان حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) را به نام در يك كتاب جمع‌آوري كرده، و از هركدام در يك موضوع علمي و اسلامي از آن حضرت كلام و حديثي نقل كرده است. وقتي در مسجد كوفه احصاء شد چهارصد نفر از آن حضرت نقل علم و حديث مي‌كردند. كتاب توحيد مفضل، و رساله‌ اهليلجه، و مباحثات آن حضرت با رؤسا و سران زنادقه و ملاحده، و مادييّن همه موجود است و اطلاع و علم وسيع آن حضرت را از طب و تشريح و خواص اشياء ثابت مي‌كند.

فقه شيعه كه متضمن هزارها مادّه‌ قانوني و تعليمي، و برنامه عملي و اخلاقي اسلام است در بيشتر و بلكه تقريباً در تمام موارد مديون علوم بي‌پايان امام‌صادق(علیه‌السلام)  است.

 

در مثل احكام حج كه يكي از بزرگ‌ترين فرائض اسلام و متضمّن فلسفه‌هاي عالي و باارج است دنياي اسلام از درياي علوم امام‌صادق(علیه‌السلام) مستفيض است و به قول ابوحنيفه همه عائله امام جعفر صادق‌اند،[1] و حديثي در صحيح مسلم از كتب اهل‌سنّت از آن حضرت روايت شده است كه مأخذ حدود چهارصد مادّه راجع به احكام حجّ ‌است[2] كه اهل‌سنّت از آن پيروي مي‌نمايند.

براي هركس تاريخ را مطالعه كند قطع حاصل مي‌شود كه امامصادق(علیه‌السلام) از علوم غيب آگاه بوده است؛ حتي ابن‌خلدون كه از فلاسفه‌ مشهور و علماي علم‌الاجتماع است بااينكه به‌واسطه دوري منطقه و وضع سياسي محيط از علوم و فضايل اهل‌بيت(علیهم‌السلام) اطّلاع كافي نداشته است در فصلي كه در كتاب خود راجع به امكان اطلاع بشر بر علم غيب بحث مي‌كند از امام‌صادق(علیه‌السلام) نام مي‌برد و مي‌گويد (قريب به اين مضمون): عجيب نيست شخصي مثل جعفر بن محمد با آن مقام و منزلت و صفاي باطن از علم غيب با اطلاع باشد.[3]

منصور خليفه‌ عباسي بااينكه وجود امام جعفر صادق(علیه‌السلام) را منافي با مقاصد سياسي خود مي‌دانست و از توسعه مكتب آن حضرت

 

جلوگيري مي‌كرد، بنا به نقل يعقوبي موّرخ،[4] آن حضرت را عالم اهل بيت و از وارثان علم كتاب و برگزيدگان خدا و كساني كه خدا در اين آيه ياد كرده است مي‌دانست:

(ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا).[5]

نكته‌اي كه در اينجا تذكرش لازم است اين است كه علت اينكه حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) در بين ائمه(علیهم‌السلام)  در اين حدّ موفق به نشر علوم اسلام و معارف قرآن گرديد كه حتي به اين مناسبت مذهب شيعه كه همان اسلام خالص است به نام آن حضرت معروف و جعفري ناميده شد اين بود كه اوضاع و احوال سياسي زمان آن حضرت اين فرصت را به ايشان داد؛ زيرا عصر آن حضرت، عصر ضعف بني‌اميه و قيام مردم عليه حكومت آنها بود و حكومت بني‌عباس هم اگرچه تأسيس شد اما در آغاز كار، قدرت اِعمال سياست روي مدارس و مجالس علمي و معارف اسلامي نداشت، و براي عشاق علمي و دانش‌پژوهان آزادي، فرصتي پيدا شد كه بتوانند عميقانه علوم اسلام را بررسي و مطالعه كنند؛ از اين جهت از اطراف و اكناف براي كسب علم از حضرت امام‌صادق(علیه‌السلام) به آن حضرت روي آوردند و حضرت در اين

 

فرصت توانستند معارف اسلام و حقايقي را كه تا آن زمان مخفي مانده بود آشکار و در اختيار مردم بگذارند.

مع‌ذلك از سایر ائمه(علیهم‌السلام) نيز علوم بسيار و احاديث باقي‌مانده است و مثل نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه از ممتازترين ثروت‌هاي علمي اسلامي به‌شمار مي‌رود.

 

[1]. صدوق، من ‌لا یحضره ‌الفقیه، ج2، ص519.

[2]. مسلم نیشابوری، صحیح، ج4، ص38 – 43.

[3]. ابن‌خلدون، تاریخ «مقدمه»، ج1، ص334.

[4]. يعقوبى، تاريخ،‏ ج‏2، ص383.

[5]. فاطر، 32. «سپس اين كتاب (آسمانى) را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم‏».

نويسنده: