وریز وجوهات
به مناسبت ایام جانسوز اربعین حسینی (علیه السلام) و رحلت پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله)، شهادت امام حسن مجتبی و شهادت امام رضا (علیهماالسلام)، مجلس عزاداری و سوگواری با حضور علماء، فضلا، هئات مذهبی و شیفتگان خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام...
چهارشنبه: 1/آذر/1396 (الأربعاء: 3/ربيع الأول/1439)

نسخه مناسب چاپSend by email

محل و شأن نزول

سيوطي در الاتقان[1] و الدرّ المنثور[2] از ابي­عبيد از محمد بن کعب نقل کرده که سوره مائده در حجّة الوداع مابين مکه و مدينه نازل شد، و جايي ديگر در الاتقان[3] و الدرّ المنثور[4] از ترمذي، حاکم، احمد و ابي­عبيد در فضائل و نحاس در ناسخ و نسائي، ابن‌منذر، ابن‌مردويه و بيهقي در سنن از عايشه نقل کرده‌اند که آخرين سوره‌اي که نازل شده سوره مائده است و از احمد، ترمذي، حاکم، ابن‌مردويه و بيهقي از عبدالله بن عمر نقل کرده‌اند که آخرين سوره‌اي که نازل شده سوره مائده و فتح است.[5]

و در الدّر المنثور از ابي‌عبيد از ضمره و عطيه روايت کرده که هر دو گفتند که پيغمبر(ص) فرمود: «آخر قرآن از جهت نزول، مائده است» و از ابي‌ميسره نيز همين مضمون را نقل کرده است. مکان و زمان و شأن نزول آيه بنا به نقل کثيري از علمای «اسباب النزول» و مفسرين، اين آيه کريمه در غدير خم در روز هجدهم ذی‌الحجّه در شأن اميرالمؤمنين علي(ع) نازل شده است.

از جمله واحدي در اسباب النزول[6] به سند خويش از ابي‌سعيد

 

خدري روايت کرده است که گفت: اين آيه ﴿يَا أَيَّها الرَّسُولُ ...﴾ روز غدير خم در شأن علي بن ابي‌طالب(ص) نازل شد.

سيوطي در الدرّ المنثور[7] از ابن‌ابي‌حاتم، ابن‌مردويه و ابن‌عساکر از ابي‌سعيد آنچه را واحدي از او روايت کرده است و از ابن‌مردويـه از ابن‌مسعود نقل کرده است که گفت: ما در عهد رسول الله(ص)اين آيه را به اين نحو قرائت مي‌کرديم:

﴿يَا أيَّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إنَّ عَليّاً مَوْلَى الْمُؤمِنِينَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ ...﴾[8]؛

و در الغدير از سي نفر از علما و بزرگان محدّثان اهل سنّت نقل کرده است که همه در کتاب‌هاي خود نزول آيه را در غدير خم در تبليغ ولايت علي(ع) روايت نموده‌اند.

 

[1]. سیوطی، الاتقان، ج 1، ص60.

[2]. سیوطی، الدرّ  المنثور، ج2، ص252.

[3]. سیوطی، الاتقان، ج1، ص84.

[4] . سیوطی، الدر المنثور، ج2، ص252.

[5]. مقصود از سوره فتح ﴿إِنّا فَتَحْنَا﴾ که سوره فتح کبری نامیده شده نیست، بلکه مقصود سوره ﴿إذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالفَتْحُ﴾ است که به سوره فتح صغری موسوم است.

[6]. واحدی، اسباب النزول، ‌ص135.

[7]. سیوطی، الدرّ  المنثور، ج2، ص298.

[8]. ظاهراً مقصود ابن‌مسعود می‌تواند این باشد که در عصر رسول خدا(ص) شأن نزول آیه را نیز در هنگام قرائت یادآور می‌شدیم ولی بعدها که سیاست حکومت بر کتمان این امور و ترک نقل آنها قرار گرفت آن روش که یادآور ولایت علی(ع) و شأن نزول آیه بود متروک شد.

موضوع:

نويسنده:

چهارشنبه / 8 شهريور / 1396