وریز وجوهات
شب‌هاي مسجدالحرام در دنيا هيچ مجلس شب نشيني سالم و شب زنده‎داري و انس و سير در عوالم روحاني مثل شب زنده‎داري در مسجدالحرام كه لذت بخش و آرام ساز روح باشد وجود ندارد. هر چه انسان نگاه مي‎كند و هرچه مي‎بيند روحانيت و مظاهر بيداري وجدان و سير و...
جمعه: 31 / 06 / 1396 ( )

اصل عقلایی تفضيل فاضل بر مفضول

موضوع تفضيل فاضل بر مفضول و افضل بر فاضل و تقبيح تفضيل فاضل بر افضل و مفضول بر فاضل، موضوع آيات متعدد قرآن کريم و روايات بسيار اهل‌بيت(ع) و مواردي از احکام واجب و مستحب است و از هدايت‌هاي مهمّ‌ قرآني و روایي است، و در همه امور مخصوصاً در ولايت‌ها و اختيارات يک اصل است که هر مسلمان و هر شخص خردمندي، بايد آن را برنامه قرار دهد و در انتخاب، اصلح را بر صالح و اليق را بر لايق برگزيند و اجمالاً برحسب فطرت هم، بشر ـ  اگر غرض‌هاي ديگري در بين نباشد ـ به آن عمل مي‌نمايد، رعايت اين تعليمات و ارشادات در اصل نظام ديني و ولایي و خلافت پيغمبر اکرم(ص) از اهمّ مطالب و واجبات است.

به همين اصل، شخص امام(ع) اشاره فرموده و همه را مخاطب قرار داده است:

«أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِهَذَا الْأَمْرِ أَقْوَاهُمْ عَلَيْهِ وَأَعْلَمُهُمْ بِأَمْرِ اللهِ فِيهِ»؛[1]

و فرموده است:

«إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِالْأَنْبِيَاءِ أَعْلَمُهُمْ بِمَا جَاءُوا بِهِ».[2]

 

بر اين اساس و بر‌حسب اين آيات و روايات، يگانه ‌شخصيّتي که پس از پيغمبر اکرم(ص)؛ چه در حيات آن حضرت و چه بعد از آن، واجب ‌الاطاعه و صاحب ولايت امر و منصوص من الله مي‌باشد، اميرالمؤمنين(ع) است، به قول جاحظ که در يکي از رساله‌ها به اين مضمون مي‌گويد که آنچه در اسلام، رأس فضایل، مکارم و مقامات است، چهار چيز مي‌باشد: ايمان به خدا، علم و دانایي، زهد و پرهيزکاري، و جهاد در راه دين و في سبيل الله.

سپس مي‌گويد: از تمام علمای اسلام، اگر از کسي بپرسيم که اسبق و اکمل در ايمان کيست؟ اولين کسي را که بر مي‌شمارند علي(ع) است و اگر درباره اعلم از همه اصحاب پيغمبر(ص) سؤال کنيم، اول شخصي را که معرفي مي‌کنند علي‌(ع) است و اگر از آنها که در راه دين جهاد کردند و اسلام از برکت جهاد آنها برپا شد سؤال کنيم، باز هم، همه، اول علي(ع) را نام مي‌برند که تنها ثواب يک جهاد او از عبادت امّت تا روز قيامت بيشتر است و اگر از زهّاد صحابه و کساني که دنيا را ترک کرده و فريفته دنيا نشده باشند سؤال کنيم، همه، اسم علي‌(ع) را مي‌برند که يک لحظه به دنيا نظر نفرمود.[3]

غرض اينکه، دعوت اسلام، دعوت قرآن و دعوت تمام انبيا، دعوت به افضل و تقبيح تفضيل مفضول بر فاضل است که اصل و پايه محکم اعتقاد شيعه، مصداق تفضيل افضل بر فاضل

 

است و مصداق دوم، عقيده ديگران است، که نصوصِ به‌اصطلاح خفيّه بر بطلان آن دلالت دارد و شناخت مصداق و مصاديق آن را به خود عرف واگذار کرده است؛ سنائي مي‌گويد:

احمد مرسل نشسته کي روا دارد خرد
جان اسير سيرت بوجهل کافر داشتن
و

«يَــقُـولُونَ لِي فَضِّلْ عَلِـيّاً عَلَيْهِم
فَلَسْتُ أَقولُ التِبر أَعلَى مِـنَ الحَصـا
 

ألَـم تَرَ أنَّ السَّــيفَ يَزْري بِحَدِّهِ
مَقالُكَ هذَا السَّيـفُ أَحدَى مِنَ العَصا
 

إِذا أَنَــا فَضَّـلْــتُ عَلِـيّاً ‌عَلَيْهِم
أَکُــنْ لِلَّــذي فَـضَّلْتـُهُ مُتَنَقِّصاً»[4]
 

 

[1]. نهج البلاغه، خطبه 173، ص247. «مردم! سزاوارترین خلق برای امر امامت و ولایت امت نیرومندترینشان بر آن و داناترینشان به دستور خدا در آن است».

[2]. نهج البلاغه، حكمت 96، ص484؛ «سزاوارترین و نزدیک­ترین مردم به پیامبران داناترین آنها است به آنچه که آنان از طرف خدا آورده­اند».

[3]. جاحظ، رسائل، ص179 ـ 181.

[4]. افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ج5، ص504. «به من می­گویند علی× را بر آنان برتری ده، پس نمی­گویم طلا از سنگریزه بالاتر است؛ آیا نمی­بینی شمشیر با دم خود می‌بُرّد؟ تو می‌گویی این شمشیر بُرّنده‌تر از عصا است؛ وقتی من علی(ع) را بر آنها برتری دهم درباره آنکه او را برتری داده‌ام فروگذاری و تنقیص کرده‌ام».

موضوع: 
نويسنده: