وریز وجوهات
      در این دیدار حجت الاسلام آقای سید کلب جواد نقوی گزارشی از وضعیت شیعیان و حوزه های علمیه هندوستان محضر مرجع عالیقدر ارائه داد. معظم له نیز با ابراز خرسندی از فعالیت های ایشان برای توفیق روز افزون علمای هندوستان و رفع...
جمعه: 26/مرد/1397 (الجمعة: 5/ذو الحجة/1439)

مهدی به مفهوم و اصطلاح خاصّ

آيا مهدي يك عنوان و لقب خاصّ است كه بر شخص خاصّ با اوصاف و خصايص خاصّ اطلاق شده است يا مفهوم و لقب عامّ است كه بر هركس كه خدا او را هدايت كرده باشد اطلاق مي‌شود و به‌عبارت‌ديگر مهدي و اعتقاد به مهدويّت شخصي و يا نوعي است؟

پاسخ:

مفهوم لفظ مهدي مفهومي عامّ است كه در عرف و لغت به كار بردن آن به هر فرد كه خدا او را هدايت كرده باشد جايز است. با اين مفهوم همه انبيا و اوصيا مهدي هستند و به كار بردن آن در حقّ شخص پيامبر (ص) و اميرالمؤمنين و امام‌حسن و امام‌حسين و ساير ائمّه علیهم‌السلام جايز است؛ زيرا همه مهدي و هدايت‌شده بودند. بلكه به كار بردن اين واژه درباره افراد ديگري كه در مكتب آن بزرگواران تربيت شده و هدايت يافته‌اند جايز است. به‌عنوان‌مثال اصحاب امام‌حسين (ع) همه هدايت‌شده بودند. همچنين به كار بردنش نسبت به شيعيان خاصّ و

 

بلكه همه شيعيان و هركس كه به حقّ هدايت شده باشد و در حال هدايت باشد جايز است. ولي همه مي دانند كه مقصود از مهدي كه بر لسان مبارك حضرت رسول (ص) جاري شده ـ مانند:

«اَلْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي»؛[1]

«مهدي از فرزندان من است»

يا: «اَلْمَهْدِيُّ مِنْ عِتْرَتِي مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ»؛[2]

«مهدي از اهل‌بيت من و از فرزندان فاطمه است».

يا: «اَلْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِكَ»؛[3]

«مهدي از فرزندان توست».

اين يك عنوان خاصّ و لقب مختصّ شخص معيّن و فوق‌العاده عزيزي است كه پيامبر (ص) به ظهور او بشارت داده است و اهل‌بيتش علیهم‌السلام و همه مسلمانان را فراخوانده است كه در رديف منتظران ظهور آن حضرت باشند.

مهدي به معناي هدايت شده به‌حسب معاني متعدّد هدايت از قبيل ارائه طريق و ايصال الي المطلوب و موارد ديگر در غير انسان نيز به

 

كار مي‌رود و آيه:

﴿رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ‌  هَدَی﴾؛[4]

«گفت: پروردگار ما همان كسي است كه به هر موجودي، آنچه را لازمه آفرينش او بوده داده؛ سپس هدايت كرده است!».

به اين معنا دلالت دارد.

بااين‌همه به نظر مي‌رسد از بررسي مواردي كه اين كلمه در آنها به كار رفته است، اين نتيجه به دست مي‌آيد كه هدايت، اغلب در افرادي كه هدايت خدا در آنها مؤثّر بوده است به كار مي‌رود.

بر اين اساس بايد گفت:

اَلْمَهْدِيُّ مَنْ هَدَاهُ اللهُ وَقَبِلَ هِدَايَتَهُ وَاهْتَدَی بِهَا بِعِنَايَةٍ مِنْهُ وَتَوْفِيقِهِ؛

يعني كسي كه هدايت خدا شامل حال او شده، ‌مهدي است. به‌عبارت‌ديگر هدايت به معناي ارائه طريق، متوجه او شده است و به واسطه عنايت و توفيق الهي در او نتيجه بخش واقع شده است كه عالي‌ترين مصاديق آن انبيا و ائمّه  علیهم‌السلام هستند.

برحسب اخبار معتبر، «مهدي» لقب همان موعود آخرالزّمان است كه حتّي نسب و اوصاف او در احاديث معتبر مورد اشاره قرار گرفته است

 

كه آن جز بر امام دوازدهم فرزند حضرت امام‌حسن‌ عسکري‌ (ع) بر احدي قابل تطبيق نيست و لقب مهدي به اين معنا كه مورد هدايت خدا و احيا‌كننده اسلام و پركننده جهان از عدل و داد و داراي صفات ممتاز است، اوّلين‌بار در مورد آن حضرت به كار رفت و اين كار در عصر خود پيامبر (ص) ‌توسّط شخص آن حضرت انجام گرفت و مهدي به‌عنوان منجي و رهايي‌بخش و الفاظ مترادف ديگر از اين قبيل از جانب خدا، تنها لقب اوست.

و مهدويّت به مفهوم نوعيّه از هيچ‌يك از روايات نقل‌شده از پيامبر (ص) و ائمّه  علیهم‌السلام قابل استفاده نيست.

 


[1]. صدوق، کمال‌الدين، ص286؛ خزاز قمی، کفایة‌الاثر، ص67؛ مجلسی، بحارالانوار، ج36، ص 309.
[2]. ابوداوود سجستانی، سنن، ج2، ص310؛ طوسی، الغیبه، ص186؛ سيوطی، الدر‌المنثور، ج6، ص58؛ مجلسی، بحارالانوار، ج51، ص75 - 76، 102.
[3]. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل‌الطالبيين، ص98؛ طبری، دلائل‌الامامه، ص102، 444؛ طبری، ذخائر‌العقبی، ص136؛ اربلی، کشف‌الغمه، ج3، ص267؛ مجلسی، بحارالانوار، ج51، ص 78.
[4]. طه، 50.
نويسنده: 
کليد واژه: