وریز وجوهات
در کتاب شريف و گرانسنگ عيون اخبار الرضا عليه آلاف التحیة و الثناء، محدّث جليل و شیخ اعظم صدوق رضوان‌الله تعالي عليه از عبدالسّلام بن صالح هروي روايت مي‌کند که امام رضا علیه السلام فرمود: «رَحِمَ اللهُ عَبداً أحيی أمرَنا؛ فَقُلتُ لَه: وَ کَيفَ يُحيی...
پنجشنبه: 1399/05/23

نسخه مناسب چاپSend by email
ماه رمضان و تقویت‌ روح انسان، سلسله مقالات حضرت آیة الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله‌الوارف در ماه مبارک رمضان (شماره 13)
ماه رمضان و تقویت‌ روح انسان، به مناسبت ماه مبارک رمضان (13)

انسان در زندگي و در راه ترقّي و تكامل، بايد با دشواري ها و سختي ها دست  وپنجه نرم كند و از گردنه هاي خطرناكي عبور نمايد و رنج ها و زحماتي را در اين راه متحمّل شود، تا به سرمنزل مقصود برسد؛ و تا بر اين دشواری ها پيروز نشده و اين گردنه ها را پشت سر نگذارد، به مقام كمال انسانيّت واصل نخواهد گشت.
متاعب، صدمات و خطرات، بشر را آزموده و پخته و خالص مي سازد؛ به شرط آنكه بتواند با صبر و شكيبايي با آنها روبرو شود، ثبات ورزد و از ميدان به در نرود.
براي اينكه جان انسان به صبر و شكيبايي معتاد و نيرومند شود، اسلام برنامه هايي عالي و مؤثّر پيشنهاد كرده كه از آن جمله «روزه» است.
روزه، انسان را به صبر و تحمّل عادت مي دهد و به روح او نيرومندي و توازن و سنگيني خاصّي مي بخشد كه در برابر حوادث و ناملايمات عقب نشيني ننمايد و به سوي اهداف انساني پيش برود.
از نظر ديگر در وجود انسان احساسات و غرايز متضادّی است كه بايد آدمي بر همه آنها مسلّط باشد و درعين حالي  كه آن غرايز را به نحو معقول ارضا و اشباع مي كند، بر كارشان نيز نظارت نمايد.
وجود بشر منبع خواسته هاي بسيار است كه هريك در سير او به سوي كمال، دخالت دارند و عوامل و اسباب ترقّي و سعادت او مي باشند.
اين غرايز اگر به طور صحيح رهبري نشود، براي انسان دردسرهاي بسيار ايجاد كرده و باطن او را از طوفان هاي نگراني و وحشت و اضطراب پر مي سازد و زندگي را بر او تلخ و ناهنجار و مالامال از عذاب و خطا مي كنند و حسد، تكبّر، حرص، طمع، شهوت، هواي نفس، ستمگري، چاپلوسي، تملّق و زبوني، حبّ جاه و رياست و استثمار ديگران در آن حاكم مي شود و اگر به طور خِرَدپسند و در لواي راهنمايي دين و قرآن هدايت شوند، باعث رستگاري و سعادت شده و فرد را به صفات انساني مانند: تواضع، حلم، قناعت، پارسايي، عفّت، تقوا، عدالت، شرافت، استقامت و شجاعت آراسته مي سازد.
انسان براي تسلّط بر غرايز و برقراري نظم و ترتيب در اعمال آن و حفظ اعتدال و هماهنگ ساختن تمايلات و رهبري آنها، محتاج به صبر و شكيبايي است كه يورش هاي اين غرايز از قبيل: حسد، شهوت، حبّ جاه، ميل به غذا و يورش هاي ديگر او را از پا درنياورد و در او اختلال ايجاد ننمايد. اين يورش ها بسيار خطرناك و ضربه زننده هستند و اقناع نفس و دفع اين يورش ها، با تسليم شدن و ترك مقاومت كردن و آتش بس دادن در برابر آنها امكان پذير نيست و اين اميال و خواسته هاي نفس، بيرون از حدّوحصر است.

دوزخ است اين نفس و دوزخ اژدهاست

كان به درياها نگردد، كمّ و كاست

هفت دريا را در آشامد هنوز

كم نگردد سوزشِ اين خلق سوز

نفس را هفتصد سر است و هر سری

از ثَری بگذشته تا تحت الثّری

اگر نفس از تسلّط بر اين غرايز بازداشته شد و عقل آنها را تحت  فرمان قرار داد، انسان به سوي كمال مي رود و اگر به  خود واگذار شدند، مانند طفل شيرخواري كه اگر او را از شير بازنگيرند، به همان  حال بزرگ مي شود، اين غرايز نيز در مسير غيرعقلاني رشد يافته و قوّت سركشي خود را افزون مي سازند.

اَلنَّفْسُ كَالطِّفْلِ إِنْ تُهْمِلْهُ شَبَّ عَلَى

حُبِّ الرِّضَاعِ وَإِنْ تُفْطِمْهُ يَنْفَطِمُ

كَمْ حَسُنَتْ لَذَّةٌ لِلْمَرْءِ قَاتِلَة

مِنْ حَيْثُ لَمْ يَدْرِ أَنَّ السَّمَّ فِي الدَّسَمِ

وَخَالِفِ النَّفْسَ وَالشَّيْطَانَ وَاعْصِهِمَا

وَإِنْ هُمَا مَحَضَّاكَ النُّصْحَ فَاتَّهِم(1)

يكي از فوايد روزه همين است كه براي اين پيكار داخلي، انسان را آماده مي سازد، و نيروي شكيبايي او را زياد مي كند.
مگر روزه ترك شهوات، غذا و خوردني هاي لذيد و آشاميدني هاي گوارا و خودداري از اِعمال غرايز نيست؟
فردي كه توانست يك ماه و هر روز تقريباً چهارده  ساعت، غذا نخورد، تشنگي را تحمّل كند، به غريزه جنسي اعتنا نكند و آزاد زندگي نمايد، خواهد توانست در مواقع ديگر نيز از شهوات نامشروع و آلوده داماني، خود را حفظ كند.
بيشتر آلودگي ها و گرفتاري ها و سقوط در سياه چال هاي زندان ها براي همين است كه آدمي نتوانسته است براي مدّت زماني هرچند كم، خود را در برابر خشم و شهوت نگاه بدارد و شكيبايي پيشه سازد.
روزه اين حال و اين وزن را به انسان مي دهد كه جنبش ها و يورش هاي نفساني او را از اين سو به آن سو پرتاب كند.
روزه يار و مددكار و راهنماي ماست كه هم بتوانيم هجومي را كه از خارج به ما وارد مي شود دفع كنيم و هم حملاتي را كه از داخل ما را تهديد مي كند، بشكنيم.
ازاين رو است كه از روزه، به «صبر» تعبير شده و آيه كريمه ﴿وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ﴾(2) تفسير به «صوم» گرديده است.
چنانچه از حضرت امام صادق علیه‌السلام روايت شده است كه فرمود: «هرگاه بر كسي پيشامد سختي فرود آمد، پس بايد روزه بگيرد؛ زيرا خداوند مي فرمايد: ﴿وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ؛ از «صبر» و «نماز» ياري جوييد)
سپس، فرمود: «صبر يعني روزه».(3)
از اينجا معلوم مي شود كه روزه در حصول صفت صبر، يك علّت و عامل مهم است و به  اين  دليل است كه از آن تعبير به «صبر» مي شود.
آري، بهترين تقويت كننده صبر و شكيبايي، «روزه» و برترين ياد خدا «نماز» است كه هركس از اين دو يار قوي كمك بگيرد، بي شك بر حوادث، مصائب، هواي نفس، و تمايلات شيطاني پيروز مي شود.

 
پی‌نوشت‌ها:
1. بوصیری، قصيدة البرده، مجلة تراثنا، ش 23، ص173 ـ 175.
نفس همانند بچه شيرخوار است اگر او را به حال خود بگذاری دوست دارد هميشه شيرخوار بماند و اگر او را از شير خوردن بگيری از شيرخوارگی جدا می شود. چقدر لذت ها که کشندة اوست، برای او زيبا به نظرش می آيد؛ چون که او نمی داند که سم در چربی است. با نفس خودت و با شيطان مخالفت کن و اگر آن دو برای تو اظهار خيرخواهی کنند به آنها بدبين باش و متهم کن.
2. بقره، 45.
3. کلینی، الکافی، ج4، ص63ـ64؛ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج2، ص76؛ فیض کاشانی، تفسیرالصافی، ج1، ص126؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج10، ص408.

پنجشنبه / 18 ارديبهشت / 1399