وریز وجوهات
عید میلاد امام عسکری است آن که شمس آسمانِ سروری است   آن‌که بعد از حضرت هادی به حق متکی بر متّکای رهبری است   نام نیکویش حَسن، خُلقش حَسن پای تا سر حُسن و نیکو منظری است   الامام بن الامام بن الامام السریّ بن...
يكشنبه: 7/آذر/1400 (الأحد: 22/ربيع الثاني/1443)

1. انقلاب فكري در عصر مأمون

پس از اختناق شديدِ دوران هارون و حبس طولاني حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) دست عموم شيعه و طرف‌داران حق، به‌طور علني و رسمي از دامن اهل‌بيت ‌(علیهم‌السلام)  كوتاه شد و آن مدرسه جهاني و مكتب علم و دانش و هدايتي كه به‌واسطة حضرت صادق ‌‌‌(علیه‌السلام) افتتاح شده بود و خورشيد جهان تابش به تمام عالم‌اسلام، نور افشاني مي‌كرد، به‌واسطه فشار حكومت وقت، تعطيل گرديد. و اگر فشار و اختناق، بيشتر ادامه پيدا مي‌كرد، به‌تدريج علوم آل محمّد ‌‌(علیهم‌السلام)  از دسترس مسلمانان خارج مي‌شد؛ و با كنترلي كه ازطرف حكومت، در تأليف و توزيع و نشر كتب و جمع‌آوري و نقل روايات برقرار بود و شيوخ و مجامع علمي، تحت مراقبت جاسوسان قرار داشتند، اين مقدار از علوم اهل‌بيت ‌(علیهم‌السلام)  كه بين محدّثين و علما منتشر شده بود، هم باقي نمي‌ماند.

وجود يك آزادي ظاهري نيز براي مردمان آزادي‌خواه و شيعه، و فرقه‌اي كه اجراي كامل كتاب و سنّت را طالب بودند، فرصتي بسيار گران‌بها به‌شمار مي‌رفت؛ چرا كه در اين فرصت، مي‌توانستند افكار خود را از نو منتشر نموده و جوانان و طبقه‌اي را كه در دوران اختناق هاروني و زنداني شدن حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) در مدارس و مجامع بني‌عبّاس تربيت شده بودند، با افكار صحيح توحيدي و آزادي‌بخش اسلام، آشنا سازند و درضمن معرّفي مذهب شيعه، نهضتي

 

براي رساندن رسالت اسلام به تمام ملل اسلامي، برپا كنند.

ولايتعهدي حضرت رضا ‌‌(علیه‌السلام) و گرايش ظاهري مأمون به خاندان پيغمبر‌‌(ص) اين فرصت را در اختيار دانشمندان و محدّثان و شاعران شيعه قرار داد و اقداماتي كه شيعه در آن فرصت، براي اداي رسالت اسلام و نشر علوم و فضايل آل محمّد‌(علیهم‌السلام)  انجام داد، شايد بي‌سابقه يا كم‌سابقه بود.

در آن زمان، نشر علوم و احاديث اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام) ، رواج پيدا كرد فراگرفتن و ذكر احاديث و روايات اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  و نقل فضايل و سجاياي اخلاقي آنها، معمول گشت.

شعرا، بهترين قصايد را در مدح اهل‌بيت و ائمه اطهار‌(علیهم‌السلام)  و افشاي ستم‌هايي كه بر آنها روا شده بود و نيز مواقف و مشاهد آنها و طلب حق اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  سرودند؛ كه تاكنون در رديف بهترين و زيباترين اشعار ادبيّات عرب است؛ تا جايي كه مأمون، شخصاً در مدح اميرالمؤمنين ‌‌(علیه‌السلام) قصيده‌سرايي مي‌كرد.

اين اشعار ـ كه متضمّن بيان حقِّ اهل‌بيت و فضايل و مناقب ايشان و فداكاري‌ها و استقامت و ثبات آنها بود ـ يادآور خون‌هايي بود كه براي اسلام ريخته شده و بيانگر ظلم‌هايي بود كه هیئت‌های حاكمة ستمگر در حقِّ اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  اعمال كرده بودند. و ازاين‌رو آن اشعار، ولايت و محبّت اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  را در دل‌ها رشد مي‌داد و همه‌جا منتشر و قرائت

 

مي‌شد؛ و يقيناً اگر موضوع ولايتعهدي امام به ميان نمي‌آمد، اين نهضت وسيع ادبي و سياسي و مذهبي، آغاز نمي‌شد.

بديهي است اين جريان‌ها، عكس‌العمل‌هاي شديدِ ظلم هارون و حبس و زنداني کردن حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) بود كه در نهايت، مأمون را به تغيير سياست ناچار ساخت و آن حبس و زندانِ طولاني و مظلوميّت، اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  را در حكومت مقتدر بني‌عبّاس، به ظاهر، تا يك‌قدمي خلافت وسيع اسلامي، به ‌دست خود بني‌عبّاس جلو برد و اگر امام، روش ديگري پيش مي‌گرفت و از راه انقلاب و جنگ و رودررو قرار گرفتن با مأمون وارد مي‌شد، بي‌شك با موانع بسياري روبرو مي‌گرديد؛ و به‌علّت فراهم نبودن اوضاع سياسي و اجتماعي براي خلافت شخصي مانند آن حضرت، جبهه حق پرستان شكست مي‌خورد و اختناقي شديدتر از عصر هارون پيش مي‌آمد؛ و اين فرصت كذايي و بي‌نظير، براي انقلاب فكري از دست مي‌رفت.

موضوع: 
نويسنده: