وریز وجوهات
الا باد صبا اى پيك عشّاق پيامى بر از اين مهجور مشتاق به سوى خطّه قدس خراسان به طور پور موسى قطب امكان به سوى مقصد پاكان و خاصان به سوى قبله‌ ي ارباب عرفان به سوى كعبه‌ ي اصحاب حاجات به دار معجزات و خرق عادات مكان علم و توحيد و فضيلت مقرّ...
يكشنبه: 2/آبا/1400 (الأحد: 17/ربيع الأول/1443)

فصل ششم: هلال ماه رمضان

هلال ماه رمضان

«رَبِّي وَرَبُّكَ اللهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ»[1]

اينك بيش از هزاروچهارصد سال است كه مسلمانان هلال ماه رمضان را با نشاط و اقبال بسيار به عبادت خدا و شور و سرور استقبال مي‎كنند، و مانند كسي كه مدّت‎ها انتظار بازگشت عزيزترين مسافر را كشيده، از مقدمش غرق شادي و خشنودي شده، خداي را بر اين توفيقي كه يافته‎اند سپاسگزاري مي‎كنند. سپاسگزاري مي‎نمايند؛ چون ميهمان خدا شده و در دارالضّيافة حق، به كرامت و شرافت مشرّف شده‎اند:

«وَهُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَی ضِيَافَةِ اللهِ وَجُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللهِ».[2]

سپاس او را به‌جاي مي‎آورند، چون افتخار درك روزها و شب‎هاي پربركت ماه مبارك را نصيب آنان فرموده است.

 

پروردگار را حمد مي‎كنند كه باز فرصت تهذيب اخلاق و اصلاح احوال و نيل به فيوض بسيار و تزكيه باطن و صفاي نفس يافته و شعور اسلامي خود را زنده و احساسات پاك انساني را شاداب ساخته و دل‌ها را با استغفار و توبه، دعا و مناجات و ياد خدا جلا داده و با اوليا و بندگان مقرّب خدا در سير طريق معرفت و اطاعت، همكاري مي‎كنند. چه ماه پرارزش و چه اوقات گران‌بها و چه سرماية عزيزي كه به دست آنها آمده است.

از حضرت امام‌باقر‌×‎ روايت است كه فرموده: «پيغمبر‌‌(ص) ‎به مردم روي مي‌كردند و مي‎فرمودند: اي گروه مردم! وقتي هلال رمضان طلوع مي‎كند، شياطين سركش به غل بسته مي‎شوند و درهاي آسمان و بهشت و درهاي رحمت باز مي‎شود و درهاي آتش بسته مي‎گردد و دعاها مستجاب مي‎شود، و در هنگام افطار هر روز، براي خدا آزادشدگاني است كه از آتش، آنها را آزاد مي‎كند و هر شب منادي ندا مي‎كند: آيا سؤال‌كننده‎اي هست؟ آيا استغفاركننده‎اي هست؟ خدايا! هر انفاق‌كننده را عوض عطا فرما و هر امساك‌كننده را لطف عطا كن. تا آنكه هلال شوّال طلوع مي‎كند و مؤمنان ندا داده مي‎شوند: بامداد به‌سوي جايزه‎هاي خود بياييد كه روز جايزه است».

 

سپس حضرت امام‌باقر‌×‎ فرمود: «سوگند به كسي كه جانم به دست او است اين جوايز، جايزه دينار و درهم نيست».[3]

با نوشدن ماه، برنامه‎ها روند ديگري مي‎يابد. در كشورهاي اسلامي اوقات كار كارگران و صاحبان مشاغل و پيشه‎ها و مؤسّسات ملّي و حكومتي تغيير مي‎كند. غذاخوري‎ها، ميهمان‎خانه‎ها و... كه در سراسر روز كار مي‎كردند، دست از كار مي‎كشند.

هلال ماه رمضان را كه مي‎بينند رو به جانب قبله، خدا را مي‎خوانند و از او امن و ايمان و تندرستي و اسلام و عافيت و كمك بر اقامه نماز و اداي روزه و انجام شب‌زنده‎داري و تلاوت قرآن و‎... را طلب مي‎نمايند:

«اَللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَالْإِيمَانِ وَالسَّلَامَةِ وَالْإِسْلَامِ وَالْعَافِيَةِ الْـمُجلَّلَةِ، وَدِفَاعِ الْأَسْقَامِ وَالْعَوْنِ عَلَی الصَّلَاةِ وَالْقِيَامِ ، وَتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ. اَللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَتَسَلَّمْهُ مِنَّا وَسَلِّمْنَا فِيهِ حَتَّی يَنْقَضِيَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَقَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَغَفَرْتَ لَنَا وَرَحِمْتَنَا».[4]

 

و اين‌چنين با حال خوش، پاك و بي‌آلايش و با چنين آرمان‎ها و اهداف، وارد ماه رمضان مي‎شوند و خطاب به ماه كرده، مي‎گويند: «رَبِّي وَرَبُّكَ اللهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ».

در اين جمله پرمعنا، ايمان و اعتقاد خود را به توحيد تازه كرده و ارتباط و هم‎بستگي تمام مخلوقات و عوالم هستي به نظام اَتمّ الهي را مورد توجّه قرار داده و انسان و ما و جميع كائنات را تحت تربيت عامّه باري‌تعالي مي‎شناسد.

آري، بسياري از انسان‎ها بوده و هستند كه ماه، ستاره، آتش و آفتاب را ربّ‌النّوعي پنداشته و در تاريكي اين گمراهي‎ها، از تماشاي حقايق نجات‌بخش و خداپرستي و توحيد، محروم گرديده‎اند.

اما مسلمان روزه‌دار وقتي هلال ماه رمضان را مي‎بيند، مي‎گويد:

«رَبِّي وَرَبُّكَ اللهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ»

مربّي انسان و حيوان، نبات و جماد، ماه و ستاره، خورشيد و كهكشان‎ها و آب و آتش خداست و پرستش، فقط‌و‌فقط سزاوار ذات بي‌زوال اوست و بشر و ماه و تمام معبودهاي باطل و اتّخاذي، مخلوق و مربوب او هستند و ماه، آفتاب، هر كره و هر مخلوقي ـ ‎هرچه بزرگ و عظيم باشد‎ ـ محتاج به تربيت الهيّه هستند و كوچك‎تر از آنند كه بشر ـ اين موجودي كه تاج ﴿لَقَدْ كَرَّمْنَا﴾[5] بر سر گرفته‎ ـ نسبت به

 

آنها كوچكي و حقارت نشان دهد و از نيايش، پرستش و تعظيم آنها چاره‎جويي نمايد.

خداوند آنها را مسخّر انسان قرار داده و انسان را مستعدّ تصرّف و تسخير آنها آفريده است.

اين است فكر بلند و انديشه روشن مسلمان روزه‌دار و موحّد خداشناس و اين است ديني كه بشر را به تسخير ماه و كرات تشويق مي‎نمايد و او را در سفر به ماه و كواكب و نجوم، گستاخ مي‎سازد. اين است ديني كه بايد پيروان آن همه، جهان‎بين و جهان‌شناس شوند؛ و اين است ديني كه پيروان خود را به مطالعه عالم آفرينش و دقّت و تأمّل در نظام جهان و كشف اسرار مخلوقات و خواصّ آن دعوت مي‎كند و كساني را كه در آيات خدا مطالعه نمي‎كنند و بر علم و بصيرت خود نمي‎افزايند، به‌شدّت مورد نكوهش و توبيخ قرار داده است.

آري، در سراسر قرآن، آيات بسياري بشر را دعوت به علم و تحقيق و كاوش و تلاش براي رفع حجب و پرده‎ها كرده و بلكه قرآن مجيد خشيت و بيم از خدا را مخصوص آن دسته از علما مي‎داند كه از عظمت دستگاه آفرينش بااطّلاع و جهان‌شناس باشند.[6]

 


[1]. ابن‌طاووس، اقبال‌الاعمال، ج1، ص66؛ مجلسی، زادالمعاد، ص79. «پروردگار من و پروردگار تو خدايي است که پروردگار عالميان است».

[2]. صدوق، الامالی، ص154؛ مجلسی، بحارالانوار، ج93، ص356، ح25. «و رمضان ماهي است که شما در آن به مهماني خدا دعوت شده‌ايد و در آن از اهل کرامت خدا قرار داده شده‌ايد».

[3]. کلینی، الکافی، ج4، ص67ـ68، ح6؛ صدوق، الامالی، ص102ـ103؛ همو، ثواب‌الاعمال، ص64؛ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج4، ص193. ممكن است بازشدن درهاي بهشت و بسته‌شدن درهاي آتش در اين ماه، اشاره باشد به فراهم‌بودن اسباب اطاعت و عبادت و فراهم‌نبودن اسباب معصيت به‌واسطه مراسم و آداب روزه؛ چنانچه مغلول‌شدن شياطين نيز ممكن است اشاره به اين معنا باشد؛ زيرا وسايل اغوا و انحراف و پيروي از شهوات در اين ماه كم مي‎شود و وسايل جلب توفيق زياد مي‎گردد و اگر ظاهر حديث هم مراد باشد، اشكالي ندارد.

[4]. ر.ک: صدوق، الامالی، ص102؛ همو، ثواب‌الاعمال، ص64؛ ابن‌طاووس، اقبال‌الاعمال، ج1، ص63؛ فیض کاشانی، الوافی، ج11، ص393 ـ 394 (باب 61). «خدايا هلال ماه مبارک را بر من بنمايان، با امنيت و ايمان و سلامت و اسلام و درجة عالي عافيت و دفع بيماري‌ها و کمک بر نماز و شب‌زنده‌داري و تلاوت قرآن، خدايا ما را براي ماه رمضان سالم بدار و آن را از ما قبول فرما و ما را در آن سالم بدار تا ماه رمضان تمام شود، درحالی‌که ما را عفو کنی و ما را مشمول مغفرت و رحمت خود سازی».

[5]. اسراء، 70.

[6]. اشاره به آیه 28 سوره فاطر.

موضوع: 
نويسنده: 
کليد واژه: