وریز وجوهات
در پی شرکت علّامه دکتر  سیدمصطفی محقق‌داماد در همایش تغییرات اقلیمی در واتیکان، حضرت آیت الله العظمی صافی دامت برکاته، از ایشان تقدیر و تشکر نمودند.   معظم له با ارسال پیامی شفاهی، خطاب به ایشان فرمودند: اوّلاً از شرکت جنابعالی در این...
شنبه: 24/مهر/1400 (السبت: 9/ربيع الأول/1443)

حوزه: خواهشمنديم در خصوص سبك استنباط آن بزرگوار، بيشتر توضيح بدهيد.

سبک استنباط

 در استنباط احكام و تدريس فقه، پس از طرح مسأله، به روايات باب مراجعه و در جهات مختلف آنها بحث مي‌كردند، حتي به تعداد رواياتي

 

كه در هر باب داريم رسيدگي مي‌كردند. با اين شيوه، چه‌بسا معلوم مي‌شد كه عدد روايات مورد بحث، مطابق با تعدادي كه محدث عالي‌قدري مثل صاحب وسائل شيخ حرّ عاملي(رحمة الله علیه) معين كرده است نيست، يا چنانچه اگر بعضي آنها را در حد استفاضه مي‌شمارند مستفيض نمي‌باشد؛ مثلاً در باب ششم از ابواب ميراث ازواج، در وسايل الشيعه، عدد روايات 17 مشخص شده است،[1] درصورتي‌كه طبق بررسي و دقت ايشان، شش يا هفت حديث بيشتر نيست. به عبارت بهتر در مجموع 17 روايت، بيش از هفت حديث ثابت نمي‌شود.

نكته‌اي كه بايد در اينجا يادآوري كرد، اين است كه از لحاظ اسناد و طرق متعدد، بعضي محدثين، روايات را، به‌لحاظ طريق، به‌عنوان حديث مستقل مي‌شمارند. خود بنده نيز، در برخي از آثارم، به روش محدثين عمل كرده‌ام، اما اهل نظر و استنباط مي‌دانند كه در فقه، عدم توجه به اين نكته و اينكه در هر باب، احاديث وارده از معصوم× واحد بوده يا متعدد، در مقام اعمال قواعد باب تعارض و عموم و خصوص، مطلق و مقيد و مجمل و مبين و حمل ظاهر بر اظهر، بسيار موجب نقص استنباط مي‌گردد، مثلاً اگر به چند طريق، لفظ يا مضموني را، روات متعدد، از زراره نقل كرده باشند، نمي‌شود اثبات كرد كه زراره آن حديث را مكرر از امام(علیه‌السلام) شنيده و براي هريك از شاگردان خود روايت كرده است، يا اگر چند نفر، مثل فضلاي خمسه،

 

روايتي را به يك لفظ، از يك امام روايت كنند، اگر حكم به وحدت آنها نكنيم، حكم به تعدد آنها هم نمي‌‌شود كرد.

در اين صورت، در استفاده از دلالت آنها، اگر الفاظ آنها مختلف باشد، قواعدي ملاحظه مي‌شود كه تفصيلش، موجب اطاله سخن است.

 

[1]. حر عاملی، وسائل‌الشیعه، ج 26، ص 205 ـ 212.

نويسنده: 
کليد واژه: