رسول الله صلى الله علیه و آله :شَعبانُ شَهری و رَمَضانُ شَهرُ اللّهِ فَمَن صامَ شَهری كُنتُ لَهُ شَفیعا یَومَ القِیامَةِ پیامبر صلى الله علیه و آله :شعبان ، ماه من و رمضان ماه خداوند است . هر كه ماه مرا روزه بدارد ، در روز قیامت شفیع او خواهم... بیشتر
يكشنبه: 5/تير/1401 (الأحد: 26/ذو القعدة/1443)

محل و شأن نزول

سیوطی در الاتقان[1] و الدرّ المنثور[2] از ابی­عبید از محمد بن کعب نقل کرده که سوره مائده در حجّة الوداع مابین مکه و مدینه نازل شد، و جایی دیگر در الاتقان[3] و الدرّ المنثور[4] از ترمذی، حاکم، احمد و ابی­عبید در فضائل و نحاس در ناسخ و نسائی، ابن‌منذر، ابن‌مردویه و بیهقی در سنن از عایشه نقل کرده‌اند که آخرین سوره‌ای که نازل شده سوره مائده است و از احمد، ترمذی، حاکم، ابن‌مردویه و بیهقی از عبدالله بن عمر نقل کرده‌اند که آخرین سوره‌ای که نازل شده سوره مائده و فتح است.[5]

و در الدّر المنثور از ابی‌عبید از ضمره و عطیه روایت کرده که هر دو گفتند که پیغمبر(ص) فرمود: «آخر قرآن از جهت نزول، مائده است» و از ابی‌میسره نیز همین مضمون را نقل کرده است. مکان و زمان و شأن نزول آیه بنا به نقل کثیری از علمای «اسباب النزول» و مفسرین، این آیه کریمه در غدیر خم در روز هجدهم ذی‌الحجّه در شأن امیرالمؤمنین علی(ع) نازل شده است.

از جمله واحدی در اسباب النزول[6] به سند خویش از ابی‌سعید خدری روایت کرده است که گفت: این آیه ﴿یَا أَیَّها الرَّسُولُ ...﴾ روز غدیر خم در شأن علی بن ابی‌طالب(ع) نازل شد.

 

سیوطی در الدرّ المنثور[7] از ابن‌ابی‌حاتم، ابن‌مردویه و ابن‌عساکر از ابی‌سعید آنچه را واحدی از او روایت کرده است و از ابن‌مردویـه از ابن‌مسعود نقل کرده است که گفت: ما در عهد رسول الله(ص) این آیه را به این نحو قرائت می‌کردیم:

﴿یَا أیَّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ إنَّ عَلیّاً مَوْلَى الْمُؤمِنِینَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ ...﴾[8]؛

و در الغدیر از سی نفر از علما و بزرگان محدّثان اهل سنّت نقل کرده است که همه در کتاب‌های خود نزول آیه را در غدیر خم در تبلیغ ولایت علی(ع) روایت نموده‌اند.

 

[1]. سیوطی، الاتقان، ج 1، ص60.

[2]. سیوطی، الدرّ  المنثور، ج2، ص252.

[3]. سیوطی، الاتقان، ج1، ص84.

[4] . سیوطی، الدر المنثور، ج2، ص252.

[5]. مقصود از سوره فتح ﴿إِنّا فَتَحْنَا﴾ که سوره فتح کبری نامیده شده نیست، بلکه مقصود سوره ﴿إذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالفَتْحُ﴾ است که به سوره فتح صغری موسوم است.

[6]. واحدی، اسباب النزول، ‌ص135.

[7]. سیوطی، الدرّ  المنثور، ج2، ص298.

[8]. ظاهراً مقصود ابن‌مسعود می‌تواند این باشد که در عصر رسول خدا| شأن نزول آیه را نیز در هنگام قرائت یادآور می‌شدیم ولی بعدها که سیاست حکومت بر کتمان این امور و ترک نقل آنها قرار گرفت آن روش که یادآور ولایت علی× و شأن نزول آیه بود متروک شد.

موضوع: 
نويسنده: 
کليد واژه: