وریز وجوهات
بسم الله الرحمن الرحیم رحلت عالم ربانی، روحانی زاهد و سالک الی الله ، زین الخطباء و المحدثین مرحوم حجت الاسلام و المسلمين آقای حاج شیخ مهدی مظاهری رضوان الله تعالی علیه موجب تأثر و تاسف گردید. آن عالم وارسته سالیان متمادی در تهذیب نفوس و تربیت...
چهارشنبه: 27/دى/1396 (الأربعاء: 29/ربيع الثاني/1439)

علم امام‌ حسن مجتبی‌‌(علیه‌السلام)

لزومي به بررسي علم امام حسن مجتبي‌‌(علیه‌السلام) ، نيست؛ زيرا آن حضرت به ‌تصريح حديث «ثقلين» و اخبار ديگر، عِدل قرآن، رهبر و هادي امّت، مفسّر كتاب و وارث علوم پيغمبر(ص) بود.

اوّلين شرط اساسي زعامت، علم و دانش است؛ و چنانچه محدّثان روايت كرده‌اند، از همان آغاز كودكي علم و نبوغ فكري و درك و تيزهوشي بي‌نظيري در امام حسن‌‌(علیه‌السلام) پديدار بود.

وي در مجلس جدّش حضور مي‌يافت و وحي و علومي را كه آن حضرت اِملا مي‌كرد، فرا مي‌گرفت، و به‌نزد مادرش سيّدة النّساء‌‌‌‌(علیها‌السلام) مي‌آمد و براي او بازگو مي‌نمود و هنگامي كه امام علی‌‌(علیه‌السلام) به منزل مي‌آمد، فاطمه زهرا‌‌‌(علیها‌السلام) آنچه را از فرزند خود شنيده بود براي امام‌‌(علیه‌السلام) نقل مي‌كرد.[1]

 

از آن حضرت احاديث و سخنان برگزيده و ممتازي در موضوعات: دعا و موعظه، زهد و تقوا، سياست، مكارم اخلاق، قضا، فضل قرآن و ... روايت شده است؛ كه قسمتي از آنها در كتب اهل‌سنّت نيز بيان شده است.[2]

علم آن امام بزرگ تا بدان‌جا بود كه اميرالمؤمنين‌‌(علیه‌السلام) ، پاسخ برخي مسائل را به آن حضرت محوّل مي‌كردند.

ازجمله روايت شده است كه: مردي اعرابي از ابوبكر پرسيد: من محرم بوده‌ام، و تخم شترمرغ برگرفته و پخته و خورده‌ام، كفّاره‌اي كه بر من واجب شده است، چيست؟

ابوبكر متحيّر شد و نتوانست به آن سؤال پاسخ دهد. ازاين‌رو پاسخ گفتن را به عمر ارجاع كرد. عمر نيز از پاسخ به سؤال بازمانده، و پاسخ گفتن به سؤال را به عبدالرّحمن بن عوف
حواله كرد. او نيز از پاسخ به سؤال درماند، هر چهار تن، به باب مدينة‌العلم، حضرت علي‌‌(علیه‌السلام) پناه بردند. اعرابي سؤال را مطرح كرد و از امام‌‌(علیه‌السلام) پاسخ خواست. امام‌‌(علیه‌السلام) فرمود:

«سَلْ أَيَّ الْغُلامَيْنِ شِئْتَ، وَ أَشارَ إِلَي الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ»؛

 

«از هريک از اين دو پسر (حسن و حسين) خواهي سؤال کن».

(و اين در موقعي بود که سن امام حسن‌‌(علیه‌السلام) از نه و سن امام حسين‌‌(علیه‌السلام) از هشت سال، بيشتر نبود!)

اَعرابي از امام حسن‌‌(علیه‌السلام) سؤال كرد.

امام‌‌(علیه‌السلام) فرمود: آيا شتر داري؟

اعرابي گفت: بلي!

امام‌‌(علیه‌السلام) فرمود: «به تعدادي كه تخم‌مرغ خورده‌اي، شترهاي مادّه را به شترهاي نر بزن و هرچه نتيجه آنها شد، به مكّه بفرست (تا در آنجا به كفّاره اين عمل نحر شود)».

اميرالمومنين‌‌(علیه‌السلام) فرمود:

«إِنَّ مِنَ النُّوقِ السَّلُوبُ وَ (مِنها) ما يَزْلِقُ»؛

«برخي از شتران ماده، بچه را سقط می‌کنند و بچة برخي از آنها مي‌ميرند».

امام حسن(ع) به پدر بزرگوار، پاسخ داد:

«إِنْ يَکُنْ مِنَ النُّوقِ السَّلُوبُ وَ ما يَزْلُقُ فَإِنَّ مِنَ الْبيضِ ما يَمْرِقُ»؛[3]

 

«اگر بعضي از شتران مادّه آن‌چنان هستند كه فرموديد، بعضي تخم‌مرغ‌ها هم فاسد مي‌شوند (و جوجه از آنها بيرون نمي‌آيد!)».

اين پاسخ با آنچه که در فقه اسلامي و در بحث كفّارات حال احرام مقرّر شده، موافق است. و پيرمردي مانند ابوبكر ـ كه مسند خلافت پيغمبر اسلام‌(ص) را تصرّف كرده بود ـ و عمر و عبدالرّحمن بن عوف به آن جاهل بودند. ازاين‌رو اين پاسخ مورد تحسين اميرالمؤمنين‌‌(علیه‌السلام) واقع شد، و به حضار مجلس روكرده و غزارت علم، فضل و مواهب خداوند را كه به فرزندش اعطا شده، آشكار و اعلام كرد و فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ إِنَّ الّذي فَهَّمَ هذَا الْغُلامَ هُوَ الَّذي فَهَّمَ سُلَيْمانَ بْنَ داوُدَ»؛[4]

«ای گروه مردم، آن‌کسي‌که به اين پسر فهم و علم داده، همان‌کس است که به سليمان بن داوود فهم و علم بخشیده است».

يعني همان‌گونه كه سليمان بن داوود، از تفهيم و تعليم و آموزش غيبي برخوردار گرديد، حسن نيز، از همان اِفاضات غيبي و آموزش‌ها، بدون واسطة احدي از خلق، برخوردار است.

 


[1]. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابي‌طالب، ج3، ص175؛ مجلسي، بحارالانوار،‌ج43، ص338؛ محدث قمي، الانوار‌البهيه، ص88؛ همو، سفينة‌البحار،‌ج2، ص184 – 185. ابوعلم، اهل‌البيت‌ ‌(علیهم‌السلام) ، ص274.

[2]. ابوعلم، اهل‌البيت‌ ‌(علیهم‌السلام) ، ص275ـ 276.

[3]. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج3، ص176 - 177.

[4] ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج3، ص176 ـ 177؛ مجلسی، بحارالانوار، ج43، ص354 ـ 355؛ ابوعلم، اهل‌البيت ‌‌(علیهم‌السلام) ، ص275 ـ 276.

موضوع: 
نويسنده: