وریز وجوهات
بسم الله الرحمن الرحيم حادثه ناگوار و دلخراش جان باختن تعدادی از فرزندان عزیز کشورمان، دریانوردان غیور و فداکار هنگام انجام وظیفه، موجب تأثر و تأسف گردید‌. این مصیبت، بسیار سخت و سنگین است و فقط باید از خداوند متعال استمداد نمود که به...
چهارشنبه: 27/دى/1396 (الأربعاء: 29/ربيع الثاني/1439)

1. انقلاب فكري در عصر مأمون

پس از اختناق شديدِ دوران هارون و حبس طولاني حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) دست عموم شيعه و طرف‌داران حق، به‌طور علني و رسمي از دامن اهل‌بيت ‌(علیهم‌السلام)  كوتاه شد و آن مدرسه جهاني و مكتب علم و دانش و هدايتي كه به‌واسطة حضرت صادق ‌‌‌(علیه‌السلام) افتتاح شده بود و خورشيد جهان تابش به تمام عالم‌اسلام، نور افشاني مي‌كرد، به‌واسطه فشار حكومت وقت، تعطيل گرديد. و اگر فشار و اختناق، بيشتر ادامه پيدا مي‌كرد، به‌تدريج علوم آل محمّد ‌‌(علیهم‌السلام)  از دسترس مسلمانان خارج مي‌شد؛ و با كنترلي كه ازطرف حكومت، در تأليف و توزيع و نشر كتب و جمع‌آوري و نقل روايات برقرار بود و شيوخ و مجامع علمي، تحت مراقبت جاسوسان قرار داشتند، اين مقدار از علوم اهل‌بيت ‌(علیهم‌السلام)  كه بين محدّثين و علما منتشر شده بود، هم باقي نمي‌ماند.

وجود يك آزادي ظاهري نيز براي مردمان آزادي‌خواه و شيعه، و فرقه‌اي كه اجراي كامل كتاب و سنّت را طالب بودند، فرصتي بسيار گران‌بها به‌شمار مي‌رفت؛ چرا كه در اين فرصت، مي‌توانستند افكار خود را از نو منتشر نموده و جوانان و طبقه‌اي را كه در دوران اختناق هاروني و زنداني شدن حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) در مدارس و مجامع بني‌عبّاس تربيت شده بودند، با افكار صحيح توحيدي و آزادي‌بخش اسلام، آشنا سازند و درضمن معرّفي مذهب شيعه، نهضتي

 

براي رساندن رسالت اسلام به تمام ملل اسلامي، برپا كنند.

ولايتعهدي حضرت رضا ‌‌(علیه‌السلام) و گرايش ظاهري مأمون به خاندان پيغمبر‌‌(ص) اين فرصت را در اختيار دانشمندان و محدّثان و شاعران شيعه قرار داد و اقداماتي كه شيعه در آن فرصت، براي اداي رسالت اسلام و نشر علوم و فضايل آل محمّد‌(علیهم‌السلام)  انجام داد، شايد بي‌سابقه يا كم‌سابقه بود.

در آن زمان، نشر علوم و احاديث اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام) ، رواج پيدا كرد فراگرفتن و ذكر احاديث و روايات اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  و نقل فضايل و سجاياي اخلاقي آنها، معمول گشت.

شعرا، بهترين قصايد را در مدح اهل‌بيت و ائمه اطهار‌(علیهم‌السلام)  و افشاي ستم‌هايي كه بر آنها روا شده بود و نيز مواقف و مشاهد آنها و طلب حق اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  سرودند؛ كه تاكنون در رديف بهترين و زيباترين اشعار ادبيّات عرب است؛ تا جايي كه مأمون، شخصاً در مدح اميرالمؤمنين ‌‌(علیه‌السلام) قصيده‌سرايي مي‌كرد.

اين اشعار ـ كه متضمّن بيان حقِّ اهل‌بيت و فضايل و مناقب ايشان و فداكاري‌ها و استقامت و ثبات آنها بود ـ يادآور خون‌هايي بود كه براي اسلام ريخته شده و بيانگر ظلم‌هايي بود كه هیئت‌های حاكمة ستمگر در حقِّ اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  اعمال كرده بودند. و ازاين‌رو آن اشعار، ولايت و محبّت اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  را در دل‌ها رشد مي‌داد و همه‌جا منتشر و قرائت

 

مي‌شد؛ و يقيناً اگر موضوع ولايتعهدي امام به ميان نمي‌آمد، اين نهضت وسيع ادبي و سياسي و مذهبي، آغاز نمي‌شد.

بديهي است اين جريان‌ها، عكس‌العمل‌هاي شديدِ ظلم هارون و حبس و زنداني کردن حضرت موسي بن جعفر‌(علیهما السلام) بود كه در نهايت، مأمون را به تغيير سياست ناچار ساخت و آن حبس و زندانِ طولاني و مظلوميّت، اهل‌بيت‌(علیهم‌السلام)  را در حكومت مقتدر بني‌عبّاس، به ظاهر، تا يك‌قدمي خلافت وسيع اسلامي، به ‌دست خود بني‌عبّاس جلو برد و اگر امام، روش ديگري پيش مي‌گرفت و از راه انقلاب و جنگ و رودررو قرار گرفتن با مأمون وارد مي‌شد، بي‌شك با موانع بسياري روبرو مي‌گرديد؛ و به‌علّت فراهم نبودن اوضاع سياسي و اجتماعي براي خلافت شخصي مانند آن حضرت، جبهه حق پرستان شكست مي‌خورد و اختناقي شديدتر از عصر هارون پيش مي‌آمد؛ و اين فرصت كذايي و بي‌نظير، براي انقلاب فكري از دست مي‌رفت.

موضوع: 
نويسنده: