وریز وجوهات
* بازخوانی پیام‌های مرجع عالیقدر آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله الوارف - پیام معظم له به مناسبت واقعه دردناک تخریب حرم امامین عسکریین علیهماالسلام بسم الله الرحمن الرحیم ألا ما لهذه السماء لا تمور؟! و ما للجبال تری لا تسير؟!...
دوشنبه: 23/مهر/1397 (الاثنين: 4/صفر/1440)

عقد اخوّت بين پيامبر و علي‌(علیهما السلام)

علاوه‌بر علماي شيعه، محدّثان مشهور و مورّخان معروف و نويسندگان كتب سيره اهل‌سنّت، مانند حلبي، زيني دحلان و ابن هشام، حديث اخوّت را روايت كرده‌اند.

هركس كه درباره اين موضوع، به كتب شيعه و اهل‌سنّت رجوع كند، يقين حاصل مي‌كند كه پيامبر‌(ص) از بين همة اصحاب و خويشان، يگانه كسي را كه به اخوّت و برادري خود برگزيد، علي× بود و هركس جز علي‌‌(علیه‌السلام) چنين ادّعايي كند، كذّاب و دروغگو است؛ چنان‌كه احدي نيز به‌جز علي‌‌(علیه‌السلام) ادّعاي اين فضيلت را نكرد؛ و اين امتياز كه متضمّن ساير فضايل است، مخصوص آن حضرت مي‌باشد. پيامبر‌(ص)  انتخاب خود را در چندين مكان مختلف صريحاً اعلام فرمودند:

1. هنگام عقد اخوّت بين مهاجرين.

2. هنگام عقد اخوّت بين مهاجرين و انصار.

3. هنگام نزول آيه ﴿اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةُ﴾.[1]

4. روز مباهله.

 

اين انتخاب، براساس وحي و انتخاب خدا بود. خدا بين پيامبر‌(ص) و علي‌‌(علیه‌السلام) برادري قرار داده بود؛ چنان‌كه در لَيْلَةُ المبيت، شبي كه مشركان مي‌خواستند پيغمبر‌(ص) را بكشند، و علي‌‌(علیه‌السلام) جان خود را فداي جان پيامبر‌(ص) كرد و در بستر آن حضرت ـ به شرحي كه در كتب معتبر اهل‌سنّت آمده است ـ خوابيد، خداوند درضمن وحي كه به جبرئيل و ميكائيل كرد، فرمود:

«أَفَلا كُنْتُما مِثْلَ عَليّ بْنِ أَبي ‌طالِب، اخَيْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ مُحَمَّدٍ».[2]

«آيا شما مانند علي بن ابي‌طالب نيستيد (و از فداکاري او درس نمي‌گيريد؛ به‌اين‌دليل)، من بين او و محمد برادري برقرار کردم».

علاوه‌ بر اين، در مواقف و مواضع زيادي، پيامبر‌(ص) علي‌‌(علیه‌السلام) را برادر خود خواند و از موقع دعوت، و هنگام نزول آيه ﴿وَ أَنْذِرْ عَشيرَتَكَ الأَقْرَبينَ﴾[3] كه علي‌‌(علیه‌السلام) با پيامبر‌(ص) بيعت كرد، پيامبر‌(ص) در حقّ او فرمود:

«اِنَّ هذا أَخي وَوَصِيِّي وَخَليفَتي فیكُمْ فَاسْمَعُوا
 
لَهُ وَأَطيعُوا»؛[4]

«به‌درستي‌که علي، برادر من و وصي من و خليفه من در ميان شماست، پس سخن او را بشنويد و از او اطاعت کنيد».

در سيرة ابن‌هشام، از ابن‌اسحاق روايت شده است كه پيامبر‌(ص) بين اصحابش از مهاجر و انصار، برادري برقرار كرد؛ سپس فرمود: «پناه بر خدا كه از پيغمبر سخني كه نفرموده باشد، بگوييد».

«تَآخَواْ فِي اللهِ أَخَوَيْنِ أَخَويْنِ»؛

«در راه خدا، دونفر دونفر با‌يکديگر برادر شويد».

سپس دست علي بن ابي‌طالب‌‌(علیه‌السلام) را گرفت و فرمود:

«هذا أَخي»؛

«اين برادر من است».

سپس می‌گويد: پس رسول خدا‌(ص) ، سَيِّدُ الْمُرْسَلينَ وَ إِمامُ المُتَّقينَ وَرَسُولُ رَبِّ الْعالَمينَ كه نظير و مانندي در بين بندگان خدا ندارد، با علي بن ابي‌طالب‌‌(علیه‌السلام) برادر هستند.[5]

ابن اثير در اُسْدُ الْغابَه مي‌گويد: پيامبر‌(ص) دو مرتبه بين خود و علی‌‌(علیه‌السلام)

 

برادري قرار داد؛ زيرا بين مهاجرين برادري قرار داد و سپس بين مهاجر و انصار، و در هر بار به علي‌‌(علیه‌السلام) فرمود:

«أَنْتَ أَخي فِي الدُّنْيا وَالأخِرَة»؛[6]

«تو در دنيا و آخرت برادر من هستي».

متون و اسناد احاديث اخوّت در جوامع شيعه و اهل‌سنت بسيار است؛ به‌طوري‌كه در كتب سنن‌الترمذي[7]، سنن ابن‌ماجه[8]، المستدرک حاکم نيشابوری[9] و تاريخ طبري[10]، مسند احمد[11]، مجمع‌الزوائد هيثمي[12]، الطبقات‌الکبری ابن‌سَعد[13]، الدرالمنثور سيوطي[14]، الرياض‌النضره طبري[15] و فضائل‌الخمسه[16]، به‌طورمفصّل شرح داده شده است.

 


[1]. حجرات، 10.

[2]. يعقوبی، تاريخ، ج2، ص39؛ ابن‌بطريق، عمدة عيون صحاح‌الاخبار، ص240؛ همو، خصائص الوحی‌المبين، ص120؛ ابن‌اثير جزری، اسدالغابه، ج3، ص600 ـ 601؛ امينی، الغدير، ج2، ص48.

[3]. شعراء، 214. «و خويشاوندان نزديكت را هشدار ده».

[4]. ابن‌بطريق، خصائص الوحی‌المبين، ص121 ـ 124؛ امينی، الغدير، ج2، ص278 ـ 284.

[5]. ابن‌هشام، السيرة‌النبويه، ج1، ص505.

[6]. ابن‌اثير جزری، اسدالغابه، ج3، ص588.

[7]. ترمذي، سنن، ج5، ص300.

[8]. ابن‌ماجه، سنن، ج1، ص44.

[9]. حاکم نيشابوري، المستدرک، ج3، ص14.

[10]. طبري، تاريخ، ج2،‌ ص56.

[11]. احمد بن حنبل، مسند، ج1، ‌ص159.

[12]. هيثمي، مجمع‌الزوائد، ج9، ص134، 205.

[13]. ابن‌سعد، الطبقات‌الکبري، ج8، ص23.

[14]. سيوطي، الدرالمنثور، ج4، ص295، 371.

[15]. طبري، الرياض‌‌النضره، ص75 – 80.

[16]. فيروزآبادي،‌ فضائل‌الخمسه، ج1، ص318 - 337.

موضوع: 
نويسنده: