وریز وجوهات
بسم الله الرحمن الرحیم  شخصیّت والای حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام آن پیشوای عالیقدر، بسیار عظیم‌تر از آن است که امثال حقیر بتوانیم با نگارش مقاله‌‌ای آن را شرح دهیم.   * از نگاه دانشمندان اهل سنّت   علاوه بر دانشمندان و...
يكشنبه: 2/آبا/1400 (الأحد: 17/ربيع الأول/1443)

فصل هشتم: روزه، عبادتی آسان

روزه، عبادتی آسان

﴿يُرِيدُاللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ﴾[1]

شريعت اسلام با فطرت بشر هماهنگ، و احكام آن، خواسته‎هاي واقعي فطرت و طبع سليم و ذوق مستقيم است. اسلام به خرد و نيروي انديشه بشر اهميّت فراوان داده و او را به تعقّل و كنجكاوي و تحقيق تشويق مي‎كند و كساني را كه از حكومت عقل و مراجعه به آن سر باز مي‎زنند، سرزنش و توبيخ مي‎نمايد.

تعاليم اسلام تحميلي بر روح پاك انسانيّت ندارد و وجدان بشر از اينكه روش خود را با آن تعاليم منطبق سازد، سنگيني و فشاري را احساس نمي‎كند.

يگانه صراط مستقيم و كوتاه‎ترين راه به‌سوي مقاصد عاليه، برنامه‎هاي اسلام است كه مصالح دين و دنيا، جسم و روح و فرد و اجتماع را باهم جمع نموده است.

آنچه در اين دين حنيف مورد نهي و حرمت واقع شده، چيزهايي است كه بر فطرت تحميل شده و با خواسته‎هاي آن هماهنگ نيست؛ و آنچه

 

مورد امر قرار گرفته و حكم به وجوب و استحباب آن شده، مطابق با فطرت است.

«خير و مصلحت» و «دفع ضرر و مفسده»، پايه احكام اسلام است و در هركجا، دو مصلحت باهم مزاحمت كنند، حفظ مصلحت مهمتر و در هرجا ناچار به ارتكاب يكي از دو مفسده باشد، پرهيز از عملي كه مفسده‎اش بيشتر است، لازم مي‎شود.

يكي از مشخّصات و علايم شريعت اسلام، «سهولت و آساني احكام» آن است؛ چنانچه در اموري كه تشريع اسلام بر پايه آن استوار است، «امكانات مكلّفين» و «عملي‌بودن تكاليف» مدّنظر قرار مي‎گيرد.

تعاليم سخت، برنامه‎هاي دشوار و پرزحمت و مخالفت با فطرت سبب مي‎شود كه فرد، بيشتر از اطاعت سر باز زند؛ و دين به‌واسطه آن فقط مكتب رياضت و وسيله كوبيدن و افناي غرايز باشد؛ و از فوايدي كه بايد براي دنيا و آخرت، نظام اجتماع، تهذيب اخلاق، تربيت و هدايت و ترقّي داشته باشد، خالي گردد.

بديهي است اگر قانون، برخلاف فطرت و بر اساس رعايت مصلحت و دفع مفاسد نباشد، قابل دوام نيست و عاقبت هم اگر با زور و قهر، بر بشر تحميل شود، با مقاومت و عكس‌العمل شديد مواجه شده و در مقابل فطرت محكوم مي‎گردد.

 

همان‌‌طور كه در عالم تكوين و طبيعت اگر بخواهيم موجودي را برخلاف طبع و مسير طبيعي قرار بدهيم، آن موجود مقاومت مي‎كند تا پيروز يا فاني شود، در عالم تشريع نيز بايد قوانين با خواسته‎هاي فطري و نيازهاي واقعي سازش داشته باشد وگرنه در ميدان تنازع بقا مغلوب و معدوم مي‎شود.

قوانيني كه با فطرت بشر موافق باشد، پذيرفته مي‎شود و از وجدان خود انسان، مأمور اجرا خواهد داشت و اگر برخي براي مقاصد شخصي و جهل با آن ستيزه كنند و نگذارند آن قوانين به اجرا درآيد، ديگران پشتيبان آن خواهند بود و مخالفت با آن را سرزنش مي‎نمايند.

ازاين‌جهت اسلام در موارد عُسر و حرج، اضطرار، ضرر و تقيّه، طبق شرايطي كه در فقه بيان شده، احكام و تكاليف خود را برداشته است و قرآن مجيد و نصوص و روايات، اين اصول را تثبيت و تقرير فرموده‎اند كه به نمونه‎هايي از آن اشاره مي‎گردد:

 

[1]. بقره، 185. «خدا براي شما آساني مي‎خواهد».

موضوع: 
نويسنده: