رسول الله صلى الله علیه و آله :شَعبانُ شَهری و رَمَضانُ شَهرُ اللّهِ فَمَن صامَ شَهری كُنتُ لَهُ شَفیعا یَومَ القِیامَةِ پیامبر صلى الله علیه و آله :شعبان ، ماه من و رمضان ماه خداوند است . هر كه ماه مرا روزه بدارد ، در روز قیامت شفیع او خواهم... بیشتر
چهارشنبه: 13/مهر/1401 (الأربعاء: 9/ربيع الأول/1444)

فصل سیزدهم: نقش روزه در روح انسان

نقش روزه در روح انسان

انسان در زندگی و در راه ترقّی و تكامل، باید با دشواری‎ها و سختی‎ها دست‌وپنجه نرم كند و از گردنه‎های خطرناكی عبور نماید و رنج‎ها و زحماتی را در این راه متحمّل شود، تا به سرمنزل مقصود برسد؛ و تا بر این دشواری‎ها پیروز نشده و این گردنه‎ها را پشت‌سر نگذارد، به مقام كمال انسانیّت واصل نخواهد گشت.

متاعب، صدمات و خطرات، بشر را آزموده و پخته و خالص می‎سازد؛ به‌شرط آنكه بتواند با صبر و شكیبایی با آنها روبرو شود، ثبات ورزد و از میدان به در نرود.

برای اینكه جان انسان به صبر و شكیبایی معتاد و نیرومند شود، اسلام برنامه‎هایی عالی و مؤثّر پیشنهاد كرده كه از آن جمله «روزه» است.

روزه، انسان را به صبر و تحمّل عادت می‎دهد و به روح او نیرومندی و توازن و سنگینی خاصّی می‎بخشد كه در برابر حوادث و ناملایمات عقب‎نشینی ننماید و به‌سوی اهداف انسانی پیش برود.

از نظر دیگر در وجود انسان احساسات و غرایز متضادّی است كه باید آدمی بر همه آنها مسلّط باشد و درعین‌حالی‌ كه آن غرایز را به

 

‌نحو معقول ارضا و اشباع می‎كند، بر كارشان نیز نظارت نماید.

وجود بشر منبع خواسته‎های بسیار است كه هریك در سیر او به‌سوی كمال، دخالت دارند و عوامل و اسباب ترقّی و سعادت او می‎باشند.

این غرایز اگر به‌طور صحیح رهبری نشود، برای انسان دردسرهای بسیار ایجاد كرده و باطن او را از طوفان‎های نگرانی و وحشت و اضطراب پر می‎سازد و زندگی را بر او تلخ و ناهنجار و مالامال از عذاب و خطا می‎كنند و حسد، تكبّر، حرص، طمع، شهوت، هوای‌نفس، ستمگری، چاپلوسی، تملّق و زبونی، حبّ جاه و ریاست و استثمار دیگران در آن حاكم می‎شود و اگر به‌طور خِرَدپسند و در لوای راهنمایی دین و قرآن هدایت شوند، باعث رستگاری و سعادت شده و فرد را به صفات انسانی مانند: تواضع، حلم، قناعت، پارسایی، عفّت، تقوا، عدالت، شرافت، استقامت و شجاعت آراسته می‎سازد.

انسان برای تسلّط بر غرایز و برقراری نظم و ترتیب در اعمال آن و حفظ اعتدال و هماهنگ‌ساختن تمایلات و رهبری آنها، محتاج به صبر و شكیبایی است كه یورش‎های این غرایز از قبیل: حسد، شهوت، حبّ جاه، میل به غذا و یورش‌های دیگر او را از پا درنیاورد و در او اختلال ایجاد ننماید. این یورش‎ها بسیار خطرناك و ضربه‌زننده هستند و اقناع نفس و دفع این یورش‎ها، با تسلیم‌شدن و ترك مقاومت‎كردن و آتش‌بس دادن در برابر آنها امكان‌پذیر نیست و این امیال و خواسته‎های نفس، بیرون از حدّوحصر است.

 

دوزخ است این نفس و دوزخ اژدهاست
هفت دریا در آشامد هنوز
نفس
را هفتصد سر است و هر سری
 

 

كان به دریا نگردد، كمّ و كاست
كم نگردد سوزشِ این خلق‌سوز
از ثَری بگذشته تا تحت‌الثّری

 

 

اگر نفس از تسلّط بر این غرایز بازداشته شد و عقل آنها را تحت ‌فرمان قرار داد، انسان به‌سوی كمال می‎رود و اگر به ‌خود واگذار شدند، مانند طفل شیرخواری كه اگر او را از شیر بازنگیرند، به همان‌ حال بزرگ می‎شود، این غرایز نیز در مسیر غیرعقلانی رشد یافته و قوّت سركشی خود را افزون می‎سازند.

اَلنَّفْسُ كَالطِّفْلِ إِنْ تُهْمِلْهُ شَبَّ عَلَى
كَمْ
حَسُنَتْ لَذَّةٌ لِلْمَرْءِ قَاتِلَة
وَخَالِفِ
النَّفْسَ وَالشَّیْطَانَ وَاعْصِهِمَا
 

 

حُبِّ الرِّضَاعِ وَإِنْ تُفْطِمْهُ یَنْفَطِمُ
مِنْ
حَیْثُ لَمْ یَدْرِ أَنَّ السَّمَّ فِی الدَّسَمِ
وَإِنْ
هُمَا مَحَضَّاكَ النُّصْحَ فَاتَّهِم[1]
 

 

یكی از فواید روزه همین است كه برای این پیكار داخلی، انسان را آماده می‎سازد، و نیروی شكیبایی او را زیاد می‎كند.

مگر روزه ترك شهوات، غذا و خوردنی‎های لذید و آشامیدنی‎های گوارا و خودداری از اِعمال غرایز نیست؟

فردی كه توانست یك ماه و هر روز تقریباً چهارده‌ ساعت، غذا

 

نخورد، تشنگی را تحمّل كند، به غریزه جنسی اعتنا نكند و آزاد زندگی نماید، خواهد توانست در مواقع دیگر نیز از شهوات نامشروع و آلوده‌دامانی، خود را حفظ كند.

بیشتر آلودگی‎ها و گرفتاری‎ها و سقوط در سیاه‌چال‎های زندان‎ها برای همین است كه آدمی نتوانسته است برای مدّت زمانی هرچند كم، خود را در برابر خشم و شهوت نگاه بدارد و شكیبایی پیشه سازد.

روزه این حال و این وزن را به انسان می‎دهد كه جنبش‎ها و یورش‎های نفسانی او را از این‌سو به آن‌سو پرتاب كند.

روزه یار و مددكار و راهنمای ماست كه هم بتوانیم هجومی را كه از خارج به ما وارد می‎شود دفع كنیم و هم حملاتی را كه از داخل ما را تهدید می‎كند، بشكنیم.

ازاین‌رو است كه از روزه، به «صبر» تعبیر شده و آیه كریمه ﴿وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ﴾[2] تفسیر به «صوم» گردیده است.

چنانچه از حضرت امام صادق×‎ روایت شده است كه فرمود: «هرگاه بر كسی پیشامد سختی فرود آمد، پس باید روزه بگیرد؛ زیرا خداوند می‎فرماید:

﴿وَاسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ﴾؛

«از «صبر» و «نماز» یاری جویید».

 

سپس، فرمود: «صبر یعنی روزه».[3]

از اینجا معلوم می‎شود كه روزه در حصول صفت صبر، یك علّت و عامل مهم است و به ‌این ‌دلیل است كه از آن تعبیر به «صبر» می‎شود.

آری، بهترین تقویت‌كننده صبر و شكیبایی، «روزه» و برترین یاد خدا «نماز» است كه هركس از این دو یار قوی كمك بگیرد، بی‎شك بر حوادث، مصائب، هوای‌نفس، و تمایلات شیطانی پیروز می‎شود.

 

 

 

[1]. بوصیری، قصیدة‌البرده، مجلة تراثنا، ش 23، ص173 ـ 175.

نفس همانند بچه شیرخوار است اگر او را به حال خود بگذاری دوست دارد همیشه شیرخوار بماند و اگر او را از شیر خوردن بگیری از شیرخوارگی جدا می‌شود. چقدر لذت‌ها که کشندة اوست، برای او زیبا به نظرش می‌آید؛ چون که او نمی‌داند که سم در چربی است. با نفس خودت و با شیطان مخالفت کن و اگر آن دو برای تو اظهار خیرخواهی کنند به آنها بدبین باش و متهم کن.

[2]. بقره، 45.

[3]. کلینی، الکافی، ج4، ص63ـ64؛ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج2، ص76؛ فیض کاشانی، تفسیرالصافی، ج1، ص126؛ حر عاملی، وسائل‌الشیعه، ج10، ص408.

موضوع: 
نويسنده: 
کليد واژه: