وریز وجوهات
بسم الله الرحمن الرحیم الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ.   حادثه دردناک زلزله در بخش بزرگی از کشور ما و عراق، موجب تأسف و تأثر فراوان گردید. متأسفانه در این مصیبت غمبار تعداد...
سه شنبه: 30/آبا/1396 (الثلاثاء: 2/ربيع الأول/1439)

 حجیّت اجماع از دیدگاه شیعیان

س. همدانى عالم شيعه در مصباح‌الفقيه مى‌گويد: طبق نظر متأخرين، معيار براى حجيت اجماع اين نيست که همه اتفاق کنند و نه لازم است که در يک عصر همه اتفاق نمايند، بلکه دليل براى حجّيت اجماع اين است که رأى معصوم را به طريق حدس‌زدن و تخمين کشف کنيم.

آنها رأى امام غایب را - که تأییدکننده اجماع است - ازطريق حدس‌زدن مى‌شناسند. چرا شیعه حدس و گمان خود را محور قرار مى‌دهند، ولی اجماع سلف را معتبر و معيار قرار نمى‌دهند؟

ج. ازنظر شيعه، اجماع، حجّت و معتبر است، چون رأي امام معصوم را نيز شامل است، چنان‌که اجماع تمام صحابه معتبر است چون مشتمل بر رأي علي‌(علیه‌السلام)  است؛ و اين اعتبار، همان اعتبار روايت مقطوع‌الصدور از حضرت رسول‌(ص)  و از هريک از اهل‌بيت معصومين آن حضرت‌(علیهم‌السلام)  است که به نصّ حديث ثقلين[1]، مصون از خطا و بيان خلاف واقع مي‌باشند.

ما اجماع واقعي سلف را حجت مي‌دانيم که همه امت ازجمله حضرت علي در آن اجماع باشند و الّا اگر علي‌(علیه‌السلام)  وعده زيادي از صحابه در آن اجماع نباشند اين را اجماع نمي‌ّشناسيم.

 

امّا اجماع حجّت بر اساس حدس، غير از آن اجماعِ جميع است، اجماع حدسی به این معناست که اگر جمعي از اکابر علما و اصحاب ائمه‌(علیهم‌السلام)  بر يک رأي اتفاق داشته باشند اگرچه به حديث خاصّي استناد نکرده باشند نظر به اينکه آنان را به عدالت و ورع مخصوصاً در بيان احکام مي‌شناسيم – که از پيش خود چيزي نمي‌گفتند و تا برايشان معلوم نباشد که آن رأي متلقي از معصوم است رأيي از خود اظهار نمي‌کردند - اين اتفاق رأي آنان موجب مي‌شود که شخص يقين کند که اين رأي از امام معصوم است.

اين را به‌اصطلاح حدس مي‌گويند، ولي در حجّيت، مثل اجماع و اتفاقي که شامل شخص امام‌(علیه‌السلام)  مستقيماً باشد نيست.

به‌هرحال اينها يک سلسله قواعد عقلائيه است که علما و محقّقان بزرگ از شيعه و سنّي بر آن اتفاق دارند اگرچه در بعض موارد در صغري اختلاف باشد و به‌هرحال دخلي به حقانيّت شيعه يا سنّي ندارد.

 

 

[1]. احمد بن حنبل، مسند، ج3، ص59؛ ترمذی، سنن، ج5، ص328 - 329؛ طبرانی، المعجم‌الکبیر، ج3، ص65  - 67.

موضوع: 
نويسنده: 
کليد واژه: